Σεξουαλική κακοποίηση και κρίση ρόλων φύλου

Η κατακόρυφη αύξηση των θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης, ειδικά το τελευταίο διάστημα, συνδέεται με την αλλαγή των παραδοσιακών ρόλων των δύο φύλων στις σύγχρονες κοινωνίες η οποία συντελείται αργά αλλά σταθερά εδώ και μισό αιώνα. Οι περίοδοι της ανάπτυξης (1950-1980) και του εκσυγχρονισμού (1980-2009) έθεσαν το βασικό διακύβευμα της μετάβασης από την αγροτική οικονομία στη βιομηχανική παραγωγή και από την αποβιομηχάνιση στην ανάπτυξη των υπηρεσιών. Οι αλλαγές αυτές στην οικονομία προκάλεσαν βαθείς κοινωνικούς μετασχηματισμούς, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις εκπαίδευσης και για τα δύο φύλα, έβγαλαν τη γυναίκα στην αγορά εργασίας σε θέσεις απόλυτα ανταγωνιστικές με αυτές του άντρα, με κύριο αποτέλεσμα τη μεταβολή των παραδοσιακών ρόλων και θέσεων μέσα στην οικογένεια, τη διεκδίκηση της ισότητας των φύλων, τη μείωση των εισοδηματικών και οικονομικών ανισοτήτων ανάμεσα στα δύο φύλα, την κατανομή των οικογενειακών βαρών με κύριο κριτήριο το εισόδημα και όχι το βιολογικό φύλο.

Η περίοδος της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης με τις βίαιες ανακατατάξεις που επέβαλε σε όλο το φάσμα της κοινωνικής συμμετοχής και με τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας κυρίως στα μεσαία στρώματα έθεσε σε βαθιά αμφισβήτηση και ενέτεινε την κρίση ρόλων ειδικά για το αντρικό φύλο που κατείχε θέσεις εξουσίας. Οσο στις δύο προηγούμενες περιόδους, με έμφαση στη δεύτερη, ο άντρας πάλευε να βρει και να ανακτήσει τη θέση κυριαρχίας του έναντι της γυναίκας εντός και εκτός της οικογένειας τόσο η κρίση της τελευταίας δεκαετίας έχει θίξει τον ρόλο του συθέμελα δίνοντας ένα οριστικό χτύπημα στον αγώνα αυτόν.

Η παραπάνω θέση δεν αποτελεί νομιμοποιητική βάση κοινωνικής απενοχοποίησης της ραγδαίας αύξησης κακοποίησης των γυναικών. Αποτελεί όμως τη βασική αιτία της χρήσης βίαιης επιβολής σωματικής κυριαρχίας, φαινόμενο που βλέπουμε και στις γυναικοκτονίες, όταν ο άντρας έχει απολέσει την κοινωνική κυριαρχία. Είναι προφανές ότι η κρίση της αντρικής ταυτότητας μέσα από την κρίση κοινωνικών ρόλων που πραγματοποιείται αργά αλλά σταθερά από τη μεταπολεμική περίοδο, την αύξηση της ανεργίας, τη φτωχοποίηση ευρέων πληθυσμιακών ομάδων, την αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων κατά την τελευταία περίοδο της κρίσης, αυτόματα έχει ως κύρια θύματα τις γυναίκες αφού αυτές αποτελούσαν πάντα τον εύκολο στόχο στην αέναη πάλη μεταξύ των δύο φύλων.

Είναι σαφές επίσης ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο όπου τα δύο φύλα αναζητούν τους καλύτερους στον κοινωνικό στίβο νέους ρόλους και θέσεις στη σύγχρονη πραγματικότητα που ερμηνεύεται κυρίως μέσα από εικονικές πραγματικότητες στην ψηφιακή εποχή. Στο νέο κοινωνικό περιβάλλον που θα προκύψει από αυτούς τους μετασχηματισμούς, πραγματικά και συμβολικά, αποτελεί σημαντικό διακύβευμα η ουσιαστική ισότητα των δύο φύλων και κάθε μορφής σεξουαλικής διαφορετικότητας. Μόνο αυτή μπορεί να επιφέρει κοινωνική ειρήνη και συνοχή στις ταραγμένες κοινωνίες μας.

Η Δέσποινα Παπαδοπούλου είναι καθηγήτρια, πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου