Ο Γιώργος Α. Παπανδρέου και η διεθνής πολιτική

Η πρόσφατη απόφαση του Γιώργου Α. Παπανδρέου να διεκδικήσει την προεδρία του ΚΙΝΑΛ δημιούργησε νέα δεδομένα στην κούρσα διαδοχής. Οπως ήταν φυσικό, οι φίλοι του θυμήθηκαν τα προτερήματά του και τις επιτυχίες της βραχύβιας κυβέρνησής του (2009 – 2011), ενώ οι αντίπαλοί του – τόσο εντός όσο και εκτός του ΚΙΝΑΛ – ήδη μας υπενθυμίζουν τα ελαττώματά του και τις αποτυχίες της πρωθυπουργίας του.

Δεν υπάρχει λόγος να επαναληφθεί τίποτε από αυτά στο παρόν κείμενο, πέραν του γεγονότος ότι, εάν ο Γιώργος Α. Παπανδρέου επανέλθει στην ηγεσία του ΚΙΝΑΛ, ο σημερινός Πρωθυπουργός θα έχει απέναντί του – αλλά θέλω να πιστεύω και σύμμαχό του, όταν το εθνικό συμφέρον το επιβάλλει – έναν πολιτικό που, όπως κι εκείνος, γνωρίζει τι εστί διεθνής πολιτική και πώς ασκείται η εξωτερική πολιτική. Κι αυτό είναι ιδιαιτέρως θετικό για την υπεράσπιση των συμφερόντων της χώρας μας, σε μια εποχή που τις σχέσεις μας με την Τουρκία χαρακτηρίζει η ένταση, ενώ το Μεταναστευτικό και η τρομοκρατία αποτελούν μείζονα διεθνή ζητήματα, και η Ευρώπη επιθυμεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στον σύγχρονο κόσμο, σε σχέση, μάλιστα, με τη σύμμαχό της και ηγέτιδα δύναμη της Δύσης, τις ΗΠΑ, αλλά και την αναδυόμενη υπερδύναμη που ονομάζεται Κίνα.

Θα αναρωτηθεί κανείς τι επίδραση μπορεί να έχει, όχι ο αρχηγός ενός μικρού πολιτικού κόμματος, αλλά ακόμη και ο πρωθυπουργός μιας μικρής χώρας, όπως είναι η Ελλάδα, στις διεθνείς εξελίξεις, ώστε να έχει τόσο μεγάλη σημασία το να είναι βαθύς γνώστης της διεθνούς πολιτικής και οικονομίας; Να υπενθυμίσω, λοιπόν, το αυταπόδεικτο, ότι δηλαδή ζούμε μέσα σ’ ένα όλο και πιο ευρύ και πολύπλοκο πλέγμα διεθνών εξελίξεων (ακόμη και «δικτύων», όπως τα εκλαμβάνει ο Niall Ferguson στο βιβλίο του, Η Πλατεία και ο Πύργος – Δίκτυα, ιεραρχίες και η πάλη για παγκόσμια ισχύ, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2021), γεγονός που συνεπάγεται την αύξουσα εξάρτηση του τρόπου έκβασης των εθνικών μας επιδιώξεων από αυτές. Προς επίρρωση αυτού του ισχυρισμού αλλά και επειδή το παρόν κείμενο δεν αποσκοπεί σε μια «αγιογραφία» του Γιώργου Α. Παπανδρέου, ας επισημανθεί, π.χ., η κριτική που του ασκεί ο πρέσβης Βασίλης Κασκαρέλης για τη στάση του, ως υπουργού Εξωτερικών, στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ), στις 14 Δεκεμβρίου 2020, κατά την οποία συζητήθηκε το θέμα της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ασφάλεια και την Αμυνα (ESDP). Mε την Τουρκία να πιέζει, για κρίσιμους γι’ αυτήν λόγους, να συμπεριληφθεί στο εν λόγω εγχείρημα και την Ελλάδα να παραμένει «σιωπηλή» (Βασίλης Κασκαρέλης, Η Τέλεια Καταιγίδα – Το ΝΑΤΟ μετά την 11η Σεπτεμβρίου, Μεταίχμιο, 2017, σελ. 107 – 150). Το αναφέρω διότι επρόκειτο για μείζον θέμα για την ίδια την ΕΕ και τo NATO, με προφανείς, όμως, συνέπειες και για τη θέση της Ελλάδας και της Τουρκίας στο πλαίσιο των δύο αυτών διεθνών θεσμών.

Συνολικά κρινόμενες, όμως, οι θέσεις του Γιώργου Α. Παπανδρέου (π.χ., επιμονή στην ανάγκη βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων) αλλά, κυρίως, οι πολιτικές που άσκησε από διάφορες θέσεις ευθύνης στο υπουργείο Εξωτερικών (π.χ., για να φτάσουμε στο Ελσίνκι το 1999), φαίνεται να δικαιώνονται από τις μεταγενέστερες εξελίξεις. Και σε κάθε περίπτωση, υπήρξαν τολμηρές και, ενίοτε, γενναίες. Αυτή την πίστη του Γιώργου Α. Παπανδρέου στη σημασία εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων και την ανάγκη επίλυσης του Κυπριακού αναγνωρίζει ο κορυφαίος άγγλος διπλωμάτης David Hannay στα απομνημονεύματά του, Britain’s Quest For a Role – A Diplomatic Memoir from Europe to the UN (I.B. Tauris, 2013), όπου, σε φωτογραφία στην οποία απεικονίζονται οι δυο τους, σημειώνει ότι ο έλληνας πολιτικός διαθέτει μια «γνήσια κατανόηση της διπλωματίας» («a genuine grasp of diplomacy») και είναι ο «αρχιτέκτονας» της ελληνοτουρκικής προσέγγισης.

Για όσους, τέλος, στέκουν, επιφυλακτικοί απέναντι στην ανάγκη να συνομιλούμε με την Τουρκία, οπότε επικρίνουν και τον Γιώργο Α. Παπανδρέου, αξίζει να μνημονευθεί ότι ο Γιάννης Μαρίνος αναπολεί «Τον Κωνσταντίνο Καραμανλή να εξομολογείται ότι η πανίσχυρη Τουρκία αντιμετωπίζεται μόνο με ασταμάτητο διάλογο. Εάν ο διάλογος τερματιστεί, αυτό θα σημαίνει – όπως πίστευε – ή πλήρη υποταγή σε όλες τις απαιτήσεις της ή πόλεμο» (Γιάννης Μαρίνος, Κ. Καραμανλής, Α. Παπανδρέου, Χ. Φλωράκης – Εκμυστηρεύσεις τριών μεγάλων, Εκδόσεις Πατάκη, 2018, σελ. 15).

Ο Γιώργος Λ. Ευαγγελόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο