Αντιπερισπασμός Ερντογάν με «ανεπιθύμητους» πρεσβευτές

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε να κηρυχθούν persona non grata, δηλαδή ανεπιθύμητοι στη χώρα του δέκα πρεσβευτές δυτικών κρατών, ρισκάροντας μια νέα κλιμάκωση των ήδη τεταμένων σχέσεων της Αγκυρας με την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και οι αναλυτές θεωρούν πως η ακραία αυτή κίνηση γίνεται ως αντιπερισπασμός, προκειμένου να μη στραφεί η δημόσια συζήτηση στην Τουρκία στη δεινή κατάσταση της τουρκικής λίρας και οικονομίας της χώρας. Τα τελευταία δύο χρόνια η λίρα έχει χάσει άνω του 50% της αξίας της, ενώ ο πληθωρισμός έχει διπλασιαστεί.

Ο Ερντογάν φαίνεται να τραβά το σκοινί, πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα από την προηγούμενη απειλή του να απελάσει τους πρεσβευτές, επειδή ζητούν την αποφυλάκιση του επιχειρηματία Οσμάν Καβαλά, ο οποίος παραμένει φυλακισμένος χωρίς δικαστική απόφαση εδώ και 4 χρόνια, παρά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την απελευθέρωσή του. Μεταξύ των ανώτατων αυτών διπλωματικών βρίσκονται και οι πρεσβευτές των ΗΠΑ και της Γερμανίας. Η απόφαση μπορεί να τορπιλίσει τις πρόσφατες απόπειρες της Αγκυρας να εξομαλύνει τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον και την ΕΕ. Αναμένεται όμως και να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη πτώση της τουρκικής λίρας, η οποία έχει καταρρεύσει τις τελευταίες εβδομάδες, προκαλώντας μεγάλη ανησυχία για την οικονομία της Τουρκίας.

Ο τούρκος πρόεδρος έδειξε την πρόθεσή του να εκδιώξει από τη χώρα τους πρεσβευτές, αφότου εκείνοι υπέγραψαν κοινή δήλωση, η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από μια εβδομάδα, με την οποία ζητούν την απελευθέρωση του Καβαλά. «Εδωσα εντολή στον υπουργό Εξωτερικών για το τι πρέπει να γίνει: αυτοί οι δέκα πρεσβευτές πρέπει να κηρυχθούν persona non grata αμέσως. Το θέμα θα διευθετηθεί άμεσα», είπε ο Ερντογάν μιλώντας σε οπαδούς του στην πόλη του Εσκισεχίρ. «Πρέπει να ξέρουν και να κατανοούν την Τουρκία», πρόσθεσε. «Την  ημέρα που δείχνουν ότι δεν ξέρουν και δεν κατανοούν την Τουρκία, πρέπει να φύγουν».

Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης κατηγόρησε τον τούρκο πρόεδρο ότι δεν δρα έχοντας στο μυαλό του το εθνικό συμφέρον αλλά «κατασκευάζοντας ψευδείς δικαιολογίες» για την κατάσταση της οικονομίας. «Εχουμε δει το έργο και στο παρελθόν», είπε ο εκπρόσωπος του «Καλού Κόματος» Γιαβούζ Αγιραλίογλου. «Ας επιστρέψει στην πραγματική ατζέντα και στο βασικό πρόβλημα της χώρας, την οικονομική κρίση». Ο Σονέρ Τσαγκαπτάι, του Ινστιτούτου της Ουάσιγκτον περιέγραψε την απόφασή του «ως παράλογη, ακόμα και για τα τουρκικά στάνταρ». Και πρόσθεσε: «Νομίζω ότι ο Ερντογάν έχει χωνέψει το γεγονός ότι η τουρκική οικονομία δεν επιδέχεται πλέον επιδιορθώσεις. Αντί να προσπαθεί να βελτιώσει την κατάσταση, προτιμά να επιρρίπτει ευθύνες στη Δύση». Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών γνωστοποίησε πως έχει υπόψη του τις δηλώσεις Ερντογάν και ότι ζήτησε «διευκρινίσεις» από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.

Με την κοινή δήλωση οι δέκα πρεσβευτές – από τον Καναδά, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Νέα Ζηλανδία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και τις ΗΠΑ – ζητούσαν την άμεση και δίκαιη επίλυση της υπόθεσης Καβαλά, ο οποίος φυλακίστηκε με την κατηγορία ότι συνωμότησε για την ανατροπή της κυβέρνησης. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κόμματα της αντιπολίτευσης, ακόμα και μέλη του κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης έχουν περιγράψει τις κατηγορίες ως έωλες και πολιτικά υποκινούμενες.

Το 2019, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διέταξε την απελευθέρωσή του. Ομως ο Καβαλά παραμένει παγιδευμένος σε μια σειρά δίκες που μοιάζουν βγαλμένες από μυθιστορήματα του Κάφκα. Πέρσι αθωώθηκε από τις κατηγορίες ότι ενορχήστρωσε τις μεγάλες διαδηλώσεις του 2013 για το πάρκο Γκεζί στην Κωνσταντινούπολη, μόνο και μόνο για να συλληφθεί εκ νέου λίγες ώρες αργότερα. Ο 64χρονος Καβαλά έγινε σύμβολο του πογκρόμ που εξαπέλυσε η κυβέρνηση Ερντογάν μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016.

Η απόφαση του Ερντογάν να κλιμακώσει την ένταση με τη Δύση, σημειώνουν οι «Financial Times»,  μπορεί να πλήξει σοβαρά την ήδη λαβωμένη τουρκική λίρα, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες σπάει τα αρνητικά ρεκόρ το ένα μετά το άλλο. Οι επενδυτές ανησυχούν για την ανάμιξη του Ερντογάν στη νομισματική πολιτική και για τη γενικότερη διαχείριση της τουρκικής οικονομίας. Την Παρασκευή η λίρα άγγιζε νέο ναδίρ 9,66 έναντι του δολαρίου αφότου την προηγούμενη ημέρα η κεντρική τράπεζα εξέπληξε τις αγορές μειώνοντας το βασικό επιτόκιο σε μια στιγμή που ανεβαίνει ο πληθωρισμός και αυξάνεται η οικονομική αστάθεια. Με την κίνηση αυτή, σχολιάζει ο Τζόναθαν Ουίτλι στους «Financial Times», η Τουρκία έγινε η μοναδική χώρα που δεν αυξάνει τα επιτόκια ούτε καν εξετάζει το ενδεχόμενο αυτό, αλλά αντίθετα τα μειώνει. «Το έχουμε δει πολλές φορές μέχρι τώρα: όταν έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στο ορθόδοξο και το ανορθόδοξο οι τουρκικές αρχές επιμένουν στο δεύτερο».

Οι αναλυτές είναι απαισιόδοξοι για την πορεία της τουρκικής οικονομίας και τα γεγονότα τους επιβεβαιώνουν. Πριν λίγες ημέρες η μεγαλύτερη και πιο ισχυρή ένωση επιχειρηματιών στην Τουρκία, η Tusiad ζήτησε την «ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας και μια προσεκτική νομισματική και χρηματοπιστωτική πολιτική» ως βάση για την ευημερία. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Ομέρ Κοτς, πρόεδρος ενός από τους μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους της Τουρκίας έκανε λόγο για τον «εξαντλητικό» πληθωρισμό. Και οι δύο δηλώσεις θεωρούνται ως καλυμμένες αλλά ξεκάθαρες επιθέσεις στον πρόεδρο Ερντογάν και τις απόψεις του ότι τα υψηλά επιτόκια προκαλούν πληθωρισμό αντί να τον περιορίζουν και ότι ο δρόμος προς την ευημερία περνά μέσα από την κατανάλωση μέσω δανείων.