Τραχανάς

Πριν από έξι ακριβώς χρόνια, ο πρόεδρος του Middle East Forum έγραφε στην εφημερίδα The Australian ένα άρθρο με τίτλο «Ο Ερντογάν οδηγεί την Τουρκία στο χείλος του γκρεμού». Ενας παραδοσιακός σύμμαχος της Δύσης μετατρέπεται σε μια εχθρική δικτατορία, σημείωνε ο Ντάνιελ Πάιπς. Και ένας πολιτικός που χρημάτισε δήμαρχος για τέσσερα χρόνια και πρωθυπουργός για άλλα έντεκα προωθεί πλέον δύο στοιχεία που ήταν ως τώρα άγνωστα στην τουρκική δημοκρατία: τη δικτατορία και την πλήρη εφαρμογή της σαρία.

Στις εκλογές που είχαν γίνει λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιούνιο του 2015, το κυβερνών κόμμα είχε χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Και ο αμερικανός ιστορικός δεν είχε καμιά αμφιβολία. «Η εμμονή του Ερντογάν να ξανακερδίσει την πλειοψηφία προκαλεί τεράστια ζημιά στη χώρα, οδηγώντας την στο χείλος του εμφυλίου πολέμου. Ο,τι και να συμβεί όμως στις εκλογές του Νοεμβρίου, ο Ερντογάν θα συνεχίσει με αποφασιστικότητα την εκστρατεία του να γίνει δικτάτορας. Αν δεν μπορεί να το κάνει με θεμιτά μέσα, θα το κάνει με αθέμιτα».

Σε εκείνες τις εκλογές, το AKP ξανακέρδισε τελικά την πλειοψηφία. Η Τουρκία δεν έπεσε στον γκρεμό – όπως δεν έπεσε ούτε το 2016 (με το αποτυχόν πραξικόπημα των Γκιουλενιστών) ούτε το 2019 (με τη νίκη των αντιπάλων του Ερντογάν στις δημοτικές εκλογές στην Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη). Παρά τις φήμες για την υγεία του (στις οποίες αναφερόταν και ο Πάιπς), χρησιμοποιώντας τόσο θεμιτά όσο και αθέμιτα μέσα, ο τούρκος πρόεδρος εξακολουθεί να κρατάει γερά το τιμόνι. Από την οικονομία όμως μέχρι το Προσφυγικό, έχει ανοίξει πολλά μέτωπα, «έχει απλώσει πολύ τον τραχανά», όπως λέει η Ντόρα Μπακογιάννη. Στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, που θα γίνουν το αργότερο το 2023, μπορεί να χάσει. Και δεδομένου ότι, όπως είπε προχθές στην καγκελάριο Μέρκελ, δεν του αρέσουν οι κυβερνήσεις συνασπισμού, προκύπτουν δύο ερωτήματα.

Το ένα είναι αν θα παραδώσει ειρηνικά την εξουσία. Ο Σονέρ Τσαγκαπτάι, ο γνωστός τουρκοαμερικανός αναλυτής του Washington Institute for Near East Policy, είναι πιο αισιόδοξος από τον Πάιπς. «Η χώρα έχει μια πολύ ισχυρή δημοκρατική αντιπολίτευση και μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών», είπε πρόσφατα σε ένα Webinar του Middle East Forum. «Εχω πολλές ελπίδες σε μια μελλοντική δημοκρατική Τουρκία».

Το άλλο ερώτημα είναι αν η Αθήνα προετοιμάζεται γι’ αυτό το ενδεχόμενο. Αν θεωρεί δηλαδή ότι τυχόν αντικατάσταση του Ερντογάν από τον δήμαρχο της Αγκυρας, για παράδειγμα, θα οδηγήσει σε βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων ή αν πιστεύει ότι η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας δεν εξαρτάται από πρόσωπα, αλλά είναι συνάρτηση πολύ πιο σύνθετων παραγόντων.

Γιατί το ξέρουμε πια καλά: όσες αμυντικές συμφωνίες κι αν υπογράψουμε, όσα σενάρια επί χάρτου κι αν σχεδιάσουμε, τη λύση στις ελληνοτουρκικές διαφορές μόνο η διπλωματία μπορεί να τη δώσει.