Διδάγματα από την ήττα της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας

Αυτό που ήταν αδιανόητο μέχρι πρότινος για τη γερμανική Χριστιανοδημοκρατία, είναι πλέον πραγματικότητα. Η συντηρητική Χριστιανική Ενωση CDU/CSU έχασε σχεδόν το ένα τρίτο της δύναμής της και με το 24,1% στις παγγερμανικές εκλογές του Σεπτεμβρίου είχε το χειρότερο αποτέλεσμα στην ιστορία του κόμματος.

Με καθυστέρηση μίας δεκαετίας ακολουθεί και η γερμανική Χριστιανοδημοκρατία την ελεύθερη πτώση και απίσχνανση που είχε βιώσει προηγουμένως η γερμανική Σοσιαλδημοκρατία. Τα δύο άλλοτε μεγάλα κόμματα συνεχίζουν να είναι κόμματα ευρείας λαϊκής βάσης, αλλά μόνον προγραμματικά. Η πολιτική τους επιρροή και η εκλογική τους απήχηση περιορίζεται στα επίπεδα μικρομεσαίων κομμάτων.

Το σοκ της εκλογικής πανωλεθρίας για την συντηρητική Χριστιανική Ενωση είναι απόδειξη ότι οι «σταθερές» υπάρχουν για να ανατρέπονται. Η σημαντικότερη αιτία της ιστορικής ήττας είναι η παρατεταμένη κρίση ηγεσίας και στρατηγικής στην οποία μπήκε η γερμανική Χριστιανοδημοκρατία μετά την αποχώρηση της Ανγκελα Μέρκελ. Στις δύο σχεδόν δεκαετίες που είχε την προεδρία του CDU, η Μέρκελ κατάφερε να κερδίσει και να μείνει κυρίαρχη στον χώρο του Κέντρου. Αυτό διασφάλισε την παραμονή της στην εξουσία, με κόστος τη μετάλλαξη του κόμματός της. Η επιλογή του Κέντρου άφησε ζωτικό χώρο στα δεξιά του CDU/CSU, τον οποίο κάλυψε, εκμεταλλευόμενο και την προσφυγική κρίση, το ακροδεξιό ΑfD.

Η υποχώρηση της Χριστιανοδημοκρατίας στη μεγαλύτερη χώρα της Ευρώπης στέλνει ένα γενικότερο μήνυμα και εκτός γερμανικών συνόρων, που δεν είναι νέο, αλλά είχε υποτιμηθεί στη λαίλαπα του εθνικολαϊκισμού: Η ανάδειξη και παραμονή στην κυβερνητική εξουσία προϋποθέτει την επικράτηση στο Κέντρο – για τη συντηρητική παράταξη, η δεξιά στροφή είναι επιλογή ήττας.

Ο Αρμιν Λάσετ εμφανίστηκε ως κεντρώα πολιτική κληρονομιά της Μέρκελ, αλλά ήταν ανίκανος να τη διεκδικήσει αποτελεσματικά. Διατυμπάνιζε ότι δεν υπάρχει περίπτωση συνεργασίας με την ακροδεξιά AfD, αλλά το CDU στην ανατολικογερμανική Θουριγγία κατέβαινε με υποψήφιο τον Χανς-Γκέοργκ Μάασεν, πρώην αρχηγό της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος, με ακροδεξιές απόψεις που δεν διαφέρουν από εκείνες του AfD. Κορυφαία στελέχη του CDU όπως ο Φρίντριχ Μερτς ήθελαν να «επαναπατρίσουν» τους ψηφοφόρους του Afd.

Ωστόσο, η ήττα του CDU δεν ήρθε από τα δεξιά. Το ακροδεξιό AfD όχι μόνον δεν ωφελήθηκε από την πτώση του CDU/CSU αλλά μείωσε δυόμισι μονάδες το ποσοστό του στο 10,3%. Η ήττα για τον Λάσετ και το CDU ήρθε με την απώλεια των κεντρώων ψηφοφόρων που μετακόμισαν στους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους. Η πολιτική αποτυχία του Λάσετ να κρατήσει το Κέντρο, τον υποχρεώνει τώρα να αδειάσει κακήν κακώς την καρέκλα του προέδρου του CDU, πριν καν συμπληρώσει έναν χρόνο σ’ αυτήν.

Τα πολιτικά αίτια της ήττας του Λάσετ και της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας είναι αυτό που πρέπει να δουν και τα «αδελφά» κόμματα στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η Ελλάδα έζησε την προηγούμενη δεκαετία την εξαφάνιση του άλλοτε κραταιού ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο ο συντηρητικός πόλος του συστήματος, η Νέα Δημοκρατία, διασώθηκε στην κρίση. Με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ελλείψει αντιπάλου επικράτησε ολοσχερώς στον χώρο του Κέντρου. Αυτό του διασφάλισε την πολιτική ηγεμονία και την κυβερνητική αυτοδυναμία. Ως πολυσυλλεκτικό κόμμα εξουσίας η ΝΔ στεγάζει και ένα ισχυρό δεξιόστροφο ρεύμα που φτάνει στις παρυφές της Ακροδεξιάς. Το πάθημα του Λάσετ δείχνει ότι δεν αρκεί η φραστική καταδίκη της Ακροδεξιάς. Απαιτείται σαφής διαχωριστική γραμμή από τα πρόσωπα που την εκφράζουν και καθαρό πολιτικό μήνυμα, ακόμα και αν συνέπεια θα είναι διαρροές προς ευκαιριακούς, ακροδεξιούς σχηματισμούς.

Για την Αθήνα, η ήττα του Λάσετ έχει επιπτώσεις και σε επίπεδο κυβερνητικής πολιτικής. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είχε επενδύσει σε νίκη της Χριστιανικής Ενωσης και του Αρμιν Λάσετ. Ο υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας τον επισκέφθηκε τον Μάρτιο του 2021 στο Ντίσελντορφ. Με τον Λάσετ ως καγκελάριο της Γερμανίας, η κυβέρνηση της Αθήνας θα είχε ήδη έναν προσωπικό δίαυλο επικοινωνίας, ενώ ως πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας Βεστφαλίας ήταν σημαντικός κρίκος για τα επενδυτικά σχέδια του γερμανικού ενεργειακού κολοσσού RWE στην απολιγνιτοποίηση της Πτολεμαΐδας – η συμφωνία με τη ΔΕΗ υπεγράφη στις αρχές αυτού του μήνα.

Οι μετεκλογικές εξελίξεις ακυρώνουν τους αρχικούς σχεδιασμούς. Ο Λάσετ όχι μόνον καγκελάριος της Γερμανίας δεν θα γίνει, αλλά παρέδωσε στον διάδοχό του την πρωθυπουργία στη Βόρεια Ρηνανία Βεστφαλία και η αποχώρησή του από την προεδρία του CDU είναι θέμα εβδομάδων. Η κυβέρνηση της Αθήνας χρειάζεται τώρα μία νέα στρατηγική επικοινωνίας με τον νέο ένοικο της καγκελαρίας – πιθανότατα τον Ολαφ Σολτς – και τους Πράσινους και Φιλελεύθερους συμμάχους του στη μελλοντική κυβέρνηση του Βερολίνου.