Είναι η Πολωνία στα πρόθυρα του Polexit;

Η απάντηση στο ερώτημα εάν η Πολωνία βρίσκεται στα πρόθυρα του Polexit δεν είναι ούτε ένα απλό «ναι», ούτε ένα απλό «όχι». Η πρόσφατη απόφαση του πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου που τερματίζει την υπεροχή του δικαίου της ΕΕ θεωρήθηκε από πολλούς ως ένα μεγάλο άλμα προς την πόρτα εξόδου της ΕΕ. Εάν το δούμε εκτός πλαισίου, μπορεί να μοιάζει με δικαστικό πραξικόπημα, ωστόσο με μια πιο προσεκτική ματιά είναι – πρώτα και κύρια – ένα ακόμη βήμα στην εκ προμελέτης και σχολαστική κατασκευή νομικού χάους.

Ενώ το σκεπτικό της απόφασης δεν είναι ακόμη διαθέσιμο στο κοινό, οι λόγοι που παρουσιάστηκαν προφορικά την περασμένη εβδομάδα δίνουν μια γεύση του τι έρχεται: ένα ανθυγιεινό μείγμα ανικανότητας και οπορτουνισμού. Καταρχάς, έχουμε ένα Συνταγματικό Δικαστήριο το οποίο αποτελείται από δικαστές που ορίζονται κατά παράβαση του ίδιου του Συντάγματος. Δεν είναι ανεξάρτητος θεσμός αλλά μάλλον προέκταση του κυβερνώντος κόμματος (PiS).

Η εμπειρία των προηγούμενων ετών αποδεικνύει ότι ο κύριος ρόλος του δεν είναι να προστατεύσει το πολωνικό Σύνταγμα, αλλά να σφραγίσει ό,τι ζητήσει ο Κατσίνσκι και η παρέα του. Την περασμένη εβδομάδα, ελέγχοντας τη συμβατότητα των αποφάσεων του Δικαστηρίου της ΕΕ με το πολωνικό Σύνταγμα, οι δικαστές ξεπέρασαν ακόμη και τα όρια της δικαιοδοσίας  που προβλέπονται στο πολωνικό Σύνταγμα. Πάνω απ’ όλα, το Συνταγματικό Δικαστήριο απέδειξε την έλλειψη εξοικείωσης με το δίκαιο της ΕΕ και την καλά ρυθμισμένη νομολογία του δικαστηρίου του Λουξεμβούργου.

Κατά συνέπεια, η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν αλλάζει πολλά καθώς οι δικαστές των τακτικών δικαστηρίων εξακολουθούν να δεσμεύονται από το δίκαιο της ΕΕ, το οποίο παραμένει σε ισχύ στην Πολωνία. Ωστόσο, η απόφαση διογκώνει το νομικό χάος που δημιουργήθηκε από το κυβερνών κόμμα και τους πιστούς υπηρέτες του.

Ολα αυτά οδηγούν στο Polexit; Οχι ακόμα, αλλά μπορεί να το φέρνουν πιο κοντά. Η αντισυνταγματική κρίση του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν αποτελεί την κοινοποίηση που απαιτείται για να ενεργοποιηθεί η ρήτρα αποχώρησης από την ΕΕ. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να τηρηθούν οι συνταγματικές απαιτήσεις: είτε δημοψήφισμα είτε πράξη του Κοινοβουλίου. Προφανώς, το κυβερνών κόμμα έχει την τάση να επιλέγει τα επιθυμητά μέρη του Συντάγματος και να απορρίπτει τα ανεπιθύμητα κομμάτια του. Επομένως, εάν αυτό χρειαστεί, οι Αρχές μπορεί να προσπαθήσουν να παρακάμψουν τους ψηφοφόρους ή το Κοινοβούλιο.

Ενα πράγμα που μπορεί να σταματήσει τον Κατσίνσκι και το κόμμα του να κατευθυνθούν προς την πόρτα της ΕΕ: οι πολίτες. Οι διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη Κυριακή δείχνουν ότι η παραμονή στην ΕΕ δεν υποστηρίζεται μόνο στις κάλπες αλλά και στους δρόμους. Η Πολωνία έχει σταθερό ιστορικό αντίστασης σε πολιτικά καθεστώτα και ανεπιθύμητες μεταρρυθμίσεις. Ετσι, ο Κατσίνσκι πρέπει να γνωρίζει ότι οι επόμενες κινήσεις προς το Polexit είναι πιθανό να αντιμετωπιστούν με διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα.

Ο Ανταμ Λαζόφσκι είναι καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Ουεστμίνστερ του Λονδίνου. Ο πολωνός νομικός είναι και συνεργάτης του think-tank CEPS στις Βρυξέλλες.