Αποκρούοντας τις φήμες

Πριν από λίγες μέρες στα μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε η είδηση, που μεταδόθηκε από τα διεθνή πρακτορεία, σχετικά με την απόφαση του πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου για την υπεροχή του Συντάγματος στο πολωνικό νομικό σύστημα. Οι συγγραφείς αυτών των άρθρων, στην πλειοψηφία πολωνοί δημοσιογράφοι, έκριναν ότι η Πολωνία δεν αποδέχεται το ευρωπαϊκό δίκαιο και αυτό σηματοδοτεί την αρχή του Polexit. Είναι όμως έτσι;

Το Συνταγματικό Δικαστήριο είναι «ο φρουρός του Συντάγματος». Κατέχει, σύμφωνα με το Σύνταγμα, την αποκλειστική αρμοδιότητα να κρίνει τη συμβατότητα των νόμων, συμπεριλαμβανόμενων των διεθνών συμφωνιών, με τον βασικό νόμο. Η τελευταία του απόφαση αποτελεί τη συνέχεια των μέχρι τώρα αποφάσεων του πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου και δικαστηρίων άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι οι διατάξεις των Συνθηκών της ΕΕ είναι συμβατές με το Σύνταγμα της Πολωνικής Δημοκρατίας, αλλά ορισμένες ερμηνείες κάποιων από τα άρθρα, που οδηγούν στην υπεροχή του διεθνούς δικαίου έναντι του Συντάγματος – του ανώτατου νόμου της Πολωνίας -, παραβιάζουν το Σύνταγμα.

Η πρόσφατη ερμηνεία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την Πολωνία οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στην περίπτωση κωλύματος των διατάξεων του Συντάγματος (ανώτατης πηγής δικαίου) με το κοινοτικό δίκαιο (δεύτερης στην ιεραρχία πηγής δικαίου), τα πολωνικά δικαστήρια πρέπει να εφαρμόζουν το κοινοτικό δίκαιο, ακόμα και παραβιάζοντας το Σύνταγμα της χώρας. Για άλλη μια φορά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επέτρεψε σε οποιοδήποτε δικαστήριο κράτους-μέλους να μη σέβεται το Σύνταγμα της χώρας του και τους νόμους που προκύπτουν από αυτό. Νωρίτερα, τον Μάιο του 2021 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διέταξε τα δικαστήρια της Ρουμανίας να αγνοήσουν το Σύνταγμα, εφόσον κρίνουν ότι η εφαρμογή του θα ερχόταν σε αντίθεση με το κοινοτικό δίκαιο. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρουμανίας αντέδρασε παρόμοια με το πολωνικό.

Σύμφωνα με το πολωνικό Σύνταγμα, οι διεθνείς συμφωνίες που έχουν κυρωθεί, υπερέχουν των νόμων. Το ίδιο ισχύει και στην Ελλάδα. Ωστόσο, ο κανόνας προτεραιότητας δεν ισχύει – και δεν ίσχυε ποτέ – για τα συνταγματικά πρότυπα. Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν επηρεάζει τομείς όπου η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει αρμοδιότητες οι οποίες προκύπτουν άμεσα και ρητά από τις συνθήκες της ΕΕ.

Για άλλη μια φορά, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα παραβιάζουν τις συνθήκες που έχουν υιοθετήσει τα κράτη-μέλη και έγιναν αποδεκτές από τις κοινωνίες των χωρών της ΕΕ. Ενας σαφής και διαφανής καταμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών-μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ αποτελεί τη βάση για την καλή λειτουργία της Ενωσης. Οι αρμοδιότητες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ περιλαμβάνουν μόνο εκείνα τα θέματα που τους έχουν ανατεθεί άμεσα από τα κράτη-μέλη βάσει των Συνθηκών. Διαφορετικά, η αρμοδιότητα ανήκει στα ίδια τα κράτη-μέλη.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επιτρέπει στους πολωνούς δικαστές να παραβιάσουν το δικό τους Σύνταγμα. Καμία χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, δεν μπορεί να συμφωνήσει με αυτό. Η υποβάθμιση της δικαστικής προστασίας, η αμφισβήτηση δικαστικών αποφάσεων, η άρση της προστασίας της αμετάκλητης λειτουργίας των δικαστών, που προκύπτουν από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, είναι ασυμβίβαστες με τις θεμελιώδεις αρχές του πολωνικού πολιτικού συστήματος. Αυτή η ερμηνεία θα οδηγούσε επίσης στην αμφισβήτηση πολλών εκατομμυρίων δικαστικών αποφάσεων και σε πρωτοφανές νομικό χάος στην Πολωνία.

Σύμφωνα με τις συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι υπερκράτος. Είναι μια ένωση κυρίαρχων κρατών. Σήμερα, στην ΕΕ, συζητάμε για το μέλλον της. Πώς θα είναι λοιπόν η κοινή μας Ευρωπαϊκή Ενωση, αν σήμερα αναγνωρίσουμε ότι τα εθνικά Συντάγματα υπόκεινται στο ευρωπαϊκό δίκαιο ενάντια στις διατάξεις των συνθηκών και τη βούληση των κοινωνιών; Αφήνω αυτό το ερώτημα αναπάντητο. Ολοι οι πολίτες της ΕΕ και οι εκλεγμένες κυβερνήσεις τους πρέπει να δώσουν τις απαντήσεις.

Ο Αρτούρ Λόμπαρτ είναι ο πρεσβευτής της Πολωνικής Δημοκρατίας στην Ελλάδα