Το απόμερο κέντρο

Η αλήθεια είναι πως δεν ξέρω τι θα ήταν ο Λυκαβηττός χωρίς την Ακρόπολη. Αλλά ούτε και τι θα ήταν η Ακρόπολη χωρίς τον Λυκαβηττό ξέρω. Καμιά φορά σκέφτομαι ότι αυτός είναι εκεί για να την παρενοχλεί, να τη χλευάζει, να την εκτρέπει. Κάποτε μου φαίνεται ότι διεκδικεί μια διαφορετική καταγωγική αρχή της πόλης ζητώντας, καθώς υψώνεται, να αναδιατάξει τα αρχεία της. Διότι η Ακρόπολη αξιώνει να φαίνεται και να είναι ό,τι φαίνεται. Ζει από το βλέμμα που την κοιτάζει εκτεθειμένη, κυρίως δε αξιοθαύμαστη, αποκαθαρμένη, διαυγής. Θέλει να υπενθυμίζει διαρκώς πού βρισκόμαστε, σε ένα λίκνο δηλαδή, ενισχύει το έδαφος πάνω στο οποίο στέκεται και μας συγκρατεί στο κέντρο της επίσημης ιστορικής μνήμης. Σε αντίθεση μαζί της, ο Λυκαβηττός ζει από τη μυχιότητά του. Υπαινίσσεται ότι κάτι δεν φαίνεται, κάτι παραμένει κρυμμένο στους σκοτεινούς κόλπους του, ή χαμένο πιθανώς σε έναν λαβύρινθο. Η Ακρόπολη ζητά να είναι ακραιφνώς ελληνική και νότια, μεσογειακή, ο Λυκαβηττός επιμένει σαν μια βόρεια κηλίδα, ακατέργαστη κι αλλογενής, αναφομοίωτη όχι μόνο στο αστικό τοπίο, αλλά στην ίδια την ιστορικότητα. Ετσι, αν η Ακρόπολη εντέλει συναρθρώνει, ο Λυκαβηττός εξαρθρώνει.

Εντούτοις, στην πραγματικότητα αυτό το δίπολο στο κέντρο της πόλης, αυτή η πυρηνική διαφωνία, είναι εσωτερική αμφότερων των όρων της. Μια πλήρως εξημερωμένη Ακρόπολη, αυτή δηλαδή που ανακυκλώνεται ακατάπαυστα στις εγχώριες συζητήσεις, έχει ήδη χάσει την ουσιώδη σχέση της με την άγρια ζωή της πόλης απομένοντας κάτι σαν φαντασιακή έξοδος κινδύνου. Οσο για τον Λυκαβηττό, ο αθηναϊκός 18ος αιώνας δεν αμέλησε να βάλει ένα εκκλησάκι να στέκεται στην άκρη του σαν προσευχή στο κατώφλι του λαβυρίνθου. Θα ήταν ίσως μια ανάμνηση των ασκητών που στην ύστερη αρχαιότητα είχαν και αυτοί εκεί τον τόπο τους, σε δύσκολες παρυφές του νοήματος, με τις οποίες ανέκαθεν επικοινωνούσε το κέντρο των πόλεων, όταν τουλάχιστον είχε αίσθηση του εαυτού του. Εγώ, πάλι, ως παιδί μπορούσα να τον ανεβοκατεβαίνω με συνοδεία των μεγάλων και με μια αδιάγνωστη απόλαυση. Αργότερα δε, να παρευρίσκομαι εκεί σε εκδηλώσεις που άρθρωναν εντός μου με σύγχρονους όρους τη συγκίνηση μιας μεθορίου στο κέντρο της πόλης. Και αντίστροφα: τη συγκίνηση συμβάντων συλλογικότητας στην καρδιά του απόμερου.

Ετσι, σκέφτομαι τώρα, τα δύο πιο ορατά σημεία της πόλης συγκροτούν στην πραγματικότητα μια τεταμένη ενότητα. Και η λεπτή και αόρατη ισορροπία ανάμεσά τους αποδίδει κάτι από τον βαθύτερο ψυχικό ρυθμό της πόλης. Στον βαθμό, λοιπόν, που θέλει κανείς να συντονιστεί μαζί του, πρέπει να έχει χώρο, μέσα του και στην πόλη, για μια ζωντανή Ακρόπολη όσο και για έναν ζωντανό Λυκαβηττό εξίσου.

Ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.