«Φτιάχνοντας μουσική που ημερεύει τα θηρία»

Τα κρυφά φιλιά στα μονοπάτια του δάσους, στο ιλιγγιώδες τελεφερίκ με τη γιαγιά μας, η θέα από ψηλά, η μεγάλη εικόνα του πρωτοεμφανιζόμενου «νέφους» στο Λεκανοπέδιο. Ο Λυκαβηττός καθόρισε το βλέμμα μας και την αισθησιακή μας καλλιέργεια. Ως προς την ανθρωπογεωγραφία, οι προσφυγικές κατοικίες, στην καρδιά και την περίμετρο του λόφου, δώσανε τη θέση τους στην «κυψέλη» γραφείων της πρώτης διευρυμένης γενιάς αυτοαπασχολούμενων μηχανικών που χτίσανε την Αθήνα του Μεταπολέμου και της Μεταπολίτευσης. Ο Λυκαβηττός ενώνει πολλές γειτονιές του κέντρου της Αθήνας με πυκνό πολεοδομικό ιστό, τη Νεάπολη και τα Εξάρχεια, το Κολωνάκι, τους Αμπελόκηπους και αποτελεί αναγκαίο δημόσιο χώρο εκτόνωσής τους. Οχι τόπο που συνδέεται μόνο με «μητροπολιτικές» φιλοδοξίες, δηλαδή τόπο που σχεδιάζεται για να ενισχύσει, κυρίως, τις τουριστικές ροές προκαλώντας αυτό που καλείται «διαρροή αξιών».

Η αντιστροφή της «διαρροής αξιών» είναι το κύριο κριτήριο που θα πρέπει να καθοδηγεί τα σχέδια αναπλάσεων του δημόσιου χώρου. Κοινώς, για κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος θα πρέπει να ξέρουμε τι είδους αξίες πολλαπλασιάζονται και ως τι αυτές καταλήγουν. Είναι διαφορετικό να σκεφτόμαστε ότι κάθε ευρώ κατευθύνεται στην ισορροπημένη χρήση του λόφου ανάμεσα στην καθημερινή ελεύθερη επισκεψιμότητά του από τις/τους κατοίκους των γειτονιών της περιμέτρου και στην περιστασιακή επισκεψιμότητα υψηλής όχλησης των δημοφιλών εκδηλώσεων του θεάτρου. Οταν αυτές οι χρήσεις συνοδεύονται από πολιτικές αύξησης της κοινωνικής συνοχής των γειτονιών, με παραμονή μόνιμων κατοίκων μέσα από τη ρύθμιση προσιτών τιμών στέγασης και επαγγελματικής στέγης, καθώς και μέσα από δημοτικές υπηρεσίες υποστήριξής τους.

Είναι διαφορετικό να σκεφτούμε ότι κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος κατευθύνεται στην εμπορική εκμετάλλευση και περίφραξη του λόφου από επιχειρήσεις που εισπράττουν τα κέρδη με άμεσο ή έμμεσο τρόπο. Είτε διαμέσου της διενέργειας εκδηλώσεων και ανάπτυξης ακριβών χρήσεων είτε διαμέσου της είσπραξης υψηλής και πολλαπλής γαιοπροσόδου από επενδυτές ακινήτων, μεσίτες και τουριστικές επιχειρήσεις που δεν φορολογούνται καν στην Ελλάδα (δικαίωμα εξαγωγής-διαρροής κερδών).

Κλείνω ενθυμούμενη την πιο θεσπέσια εμπειρία στο πιο υπέροχο θέατρο της πόλης, η αρχιτεκτονική του οποίου (Τάκης Ζενέτος) επούλωσε – αφήνοντάς την ορατή – την πληγή του νταμαριού του Λυκαβηττού: τη συγκλονιστική συναυλία του θρυλικού συγκροτήματος Tuxedomoon, του πολιτογραφημένου Αθηναίου, εδώ και δεκαετίες, Blaine Raininger. Συνέβη στις 18 Ιουλίου 1997, έναν χρόνο πριν από την ανακήρυξη του θεάτρου σε διατηρητέο μνημείο. Τη συναυλία εκείνη κατέγραψε η κάμερα του Νίκου Τριανταφυλλίδη στο ντοκιμαντέρ «Tuxedomoon – No tears». Το θέατρο Λυκαβηττού, αυτό, με τη σωστή κλίμακα, μακριά από τα απάνθρωπα μεγέθη των τεράστιων συναυλιακών διοργανώσεων, επέτρεψε, έπλασε, εκείνη τη νύχτα, μια εκτέλεση ταυτόχρονης μουσικής και οπτικοακουστικής ποίησης. Με «μουσική που ημερεύει τα θηρία», όπως λένε οι στίχοι του αριστουργήματός τους, «Jinx», τους οποίους δανείστηκα για τον τίτλο. Το θέατρο του Λυκαβηττού ως τόπος απολαυστικής καλλιέργειας (εξημέρωσης) ανήκει και στις επόμενες, πολιτισμένα θηριώδεις, γενιές των Αθηναίων.

Η Ιρις Λυκουριώτη είναι αρχιτέκτων, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.