Ενα μεσογειακό Σεν Μαλό

Είναι άραγε εφικτή η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενοποίησης με διμερείς συμφωνίες; Η περίπτωση της γαλλοβρετανικής συμφωνίας του Σεν Μαλό του 1998 για ενισχυμένη στρατιωτική και αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, δημιούργησε εκείνη την περίοδο νέα δεδομένα στη συζήτηση για μια ευρωπαϊκή αμυντική ταυτότητα. Η γαλλοβρετανική Διάσκεψη Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στις 3 και 4 Δεκεμβρίου 1998 στο Σεν Μαλό της Βρετάνης, έκλεισε με τη διακήρυξη, με την οποία οι δυο χώρες (οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης) ζητούσαν την τόνωση της αμυντικής ταυτότητας της ενωμένης Ευρώπης, ώστε να μπορέσει να διαδραματίσει στο μέλλον αποφασιστικό ρόλο στην επίλυση κρίσεων στην περιφέρειά της.

Στη διακήρυξη του Σεν Μαλό αναφερόταν πως η Ευρωπαϊκή Ενωση «πρέπει να έχει τις δυνατότητες αυτόνομης δράσης, με την υποστήριξη αξιόπιστων στρατιωτικών δυνάμεων και την ικανότητα να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τη χρήση των δυνάμεων αυτών καθώς και την προθυμία να τις χρησιμοποιήσει στο πλαίσιο διεθνών κρίσεων. Η Σύνοδος του Σεν Μαλό χαρακτηρίσθηκε από πολλούς αναλυτές ως ιστορική γιατί άνοιγε τον δρόμο για την απόκτηση από την Ευρωπαϊκή Ενωση αυτόνομης στρατιωτικής παρουσίας στη διεθνή σκηνή, διακριτής από εκείνης του ΝΑΤΟ.  Τη γαλλοβρετανική προσέγγιση είχε επιδοκιμάσει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης στις 12 Δεκεμβρίου 1998 και ανέλαβε την υποχρέωση να αναζητήσει το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο. Το Σεν Μαλό σηματοδοτούσε μια σημαντική στροφή στη βρετανική πολιτική (Τόνι Μπλερ) η οποία μέχρι εκείνη την περίοδο απέρριπτε κατηγορηματικά πρωτοβουλίες για μια αυτόνομη ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία στη διεθνή σκηνή.

Δώδεκα χρόνια αργότερα, τη γαλλοβρετανική συμφωνία του Σεν Μαλό που είχαν υπογράψει Μπλερ και Σιράκ, την ενίσχυσαν περισσότερο οι σημαντικές συμφωνίες στενότατης στρατιωτικής συνεργασίας που υπέγραψαν οι δυο χώρες το 2010. Οι συμφωνίες που υπέγραψαν στις 3 Νοεμβρίου του 2010 στο Λονδίνο Σαρκοζί και Κάμερον προέβλεπαν μεταξύ άλλων ίδιο εργαστήριο για τους τακτικούς ελέγχους της αποτελεσματικότητας του πυρηνικού οπλοστασίου τους, δυνατότητα χρησιμοποίησης ίδιου αεροπλανοφόρου και δημιουργία αγγλογαλλικού εκστρατευτικού σώματος. Βέβαια, τις συμφωνίες αυτές είχαν υπαγορεύσει σε μεγάλο βαθμό  και οι συγκυρίες της οικονομικής στενότητας.

Από τότε άλλαξαν πολλά στη Μεγάλη Βρετανία και η πολιτική ζωή της χώρας διολίσθησε στον λαϊκισμό. Οδηγήθηκε μέσω του δημοψηφίσματος  του Ιουνίου του 2016 στο Brexit και  απομακρύνθηκε από όλες αυτές τις μορφές ενισχυμένων συνεργασιών. Στην άλλη πλευρά της Μάγχης, η Γαλλία μετά την εκλογή του Μακρόν τον Μάιο του 2017 άρχισε να διατυπώνει όλο και περισσότερο την πρόταση του γάλλου προέδρου για μια στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Εχοντας πολλά κοινά στοιχεία από το πνεύμα των δυο γαλλοβρετανικών συμφωνιών, η συμφωνία Γαλλίας και Ελλάδας που υπέγραψαν οι δυο  χώρες στο Παρίσι στις 28 Σεπτεμβρίου 2021 έχει χαρακτηριστικά στρατηγικής σημασίας και για τις δυο χώρες και θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως «μεσογειακό Σεν Μαλό». Επιπλέον, εμπεριέχει και σοβαρά στοιχεία αμυντικής συνδρομής που της δίνει τη δυνατότητα να λειτουργήσει και ως συμφωνία-ανάχωμα στην Τουρκία. Η συμφωνία αυτή συνδέεται και με τη συγκυρία. Δηλαδή, τόσο με την εκλογή Μπάιντεν και τη σταδιακή μετατόπιση του αμερικανικού ενδιαφέροντος προς την Κίνα και τον Ειρηνικό, όσο και με τη δραστηριοποίηση του Μακρόν στη Μεσόγειο (προβολή ισχύος) τη στιγμή που η «μεταμερκελική» Γερμανία βυθίζεται σε έναν εσωστρεφή αναστοχασμό. Συνδέεται όμως και με την ανάγκη της Ελλάδας να μοιραστεί το ασύμμετρο βάρος της γεωγραφίας της. Η απαραίτητη ευρωπαϊκή κυριαρχία  θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη «διαχείριση» της Τουρκίας. Με πρωταγωνιστικό ρόλο στη Μεσόγειο, Γαλλία και Ελλάδα εργάζονται για μια ειρηνική και ευημερούσα περιοχή, που διέπεται από συνεργασία και σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Πρόσφατα δημοσίευσε το συλλογικό έργο «Μare Nostrum: Μετατοπίσεις ισχύος στον γεωπολιτικό χάρτη της Μεσογείου» (εκδ. Παπαζήση)