Ο Ερντογάν κοιτά ανατολικά

Οι υποχρεωτικές αναφορές στις ΗΠΑ και στην Τουρκία ως «συμμάχους στο ΝΑΤΟ» και ως «εταίρους» δείχνουν να χάνουν όλο και περισσότερο το νόημά τους, καθώς οι διμερείς σχέσεις φαίνεται να πλησιάζουν σε σημείο ρήξης σχετικά με τις διαφορές που υπάρχουν για τη Ρωσία και τη Συρία.  Ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος συναντήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου με τον ρώσο ομόλογό του Βλαντίμιρ Πούτιν, δήλωσε ότι η Τουρκία όχι μόνο θα προχωρήσει με την αγορά των ρωσικών αντιπυραυλικών συστημάτων S-400 – κάτι που οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων από την Ουάσιγκτον στην Αγκυρα – αλλά εξετάζει το ενδεχόμενο να εμβαθύνει την αμυντική της συνεργασία με τη Μόσχα, μεταξύ άλλων για ανάπτυξη μηχανών αεροσκαφών, ναυπήγηση πλοίων και κατασκευή μαχητικών αεροσκαφών. Οσο για τον ρόλο της Τουρκίας στο πρόγραμμα κατασκευής των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών F-35, που κόστισε στην Τουρκία περίπου 1,4 δισ. δολάρια, ο Ερντογάν τήρησε μια σκληρή στάση στις 30 Σεπτεμβρίου, λέγοντας: «Ή θα μας δώσουν τα αεροσκάφη μας ή θα μας δώσουν πίσω τα χρήματα».

Η συνάντηση του Ερντογάν με τον Πούτιν έγινε λίγες ημέρες αφότου ο τούρκος πρόεδρος αισθάνθηκε τον αμερικανό ομόλογό του να τον σνομπάρει κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και να μην πραγματοποιεί συνάντηση μαζί του.  Ο Ερντογάν θα ήταν ικανοποιημένος με μια φωτογραφία δίπλα δίπλα και μια χειραψία με χαμόγελο, καθώς έτσι θα δημιουργείτο έστω η ψευδαίσθηση μιας ισορροπίας λίγο πριν από τη συνάντηση με τον Πούτιν για ακανθώδη θέματα όπως η Ουκρανία και η Συρία.

«Ελπίζω, ως δύο χώρες του ΝΑΤΟ, ότι μπορούμε να συμπεριφερόμαστε μεταξύ μας φιλικά, όχι εχθρικά», δήλωσε ο τούρκος πρόεδρος στη Νέα Υόρκη. «Ομως η σημερινή τροχιά δεν δείχνει καλή. Στις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ φθάσαμε σε ένα σημείο που δεν είναι καλό… Δεν μπορώ να πω ότι ξεκινήσαμε καλά με τον Μπάιντεν».

Υπό τον Ερντογάν «η Τουρκία οδεύει σταθερά σε μια μη-δυτική τροχιά σε έναν κόσμο όπου η Κίνα αναδύεται στην Ανατολή», σχολιάζει ο αναλυτής Τσενγκίζ Καντάρ. «Ο προσεκτικός τόνος του Ερντογάν όσον αφορά το θέμα των  μουσουλμάνων Ουιγούρων κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στον ΟΗΕ  δείχνει την προσπάθειά του να μην προκαλέσει αντιδράσεις από το Πεκίνο. Ομως όταν έβαλε στον στόχο τις ΗΠΑ και τον δυτικό κόσμο, ο Ερντογάν δεν μάσησε τα λόγια του».

Από την άλλη, και οι σχέσεις με τον Πούτιν δεν μπορούν να χαρακτηριστούν εύκολες. «Οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία είναι κάποιες φορές δύσκολες, πάντα όμως φεύγουμε από το Σότσι με θετικό απολογισμό», δήλωσε ο ρώσος πρόεδρος λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον Ερντογάν στο ρωσικό θέρετρο. «Μάθαμε πώς να συμφιλιωνόμαστε». Ομως η θέση του Ερντογάν για την Ουκρανία μέχρι στιγμής δεν αφήνει τέτοια περιθώρια. «Οι πωλήσεις drones της Τουρκίας στην Ουκρανία και η δέσμευση του τούρκου προέδρου να μην αναγνωρίσει ποτέ τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας έχουν ενοχλήσει τη ρωσική πλευρά, η οποία θεωρείται και τα δύο ζητήματα κρίσιμα για την εθνική της ασφάλεια και την εδαφική της ακεραιότητα», πιστεύει ο δημοσιογράφος Φαχίμ Ταστεκίν.  Πόσω μάλλον που η κυβέρνηση της Ουκρανίας ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός εργοστασίου για την κοινή παραγωγή των τουρκικών drones TB2. Την ίδια ώρα ο Πούτιν εξετάζει το εάν είναι η σωστή στιγμή για επίθεση του συριακού στρατού στο Ιντλίμπ,  τελευταίο προπύργιο των τζιχαντιστών και των ανταρτών που στηρίζονται από την Τουρκία και αντιτίθενται στον σύρο πρόεδρο Μπασάρ αλ Ασαντ.

«Η βασική ανησυχία της Αγκυρας είναι ότι οποιαδήποτε επίθεση μεγάλης κλίμακας στο Ιντλίμπ θα οδηγήσει έως και ένα εκατομμύριο σύρους πρόσφυγες στα σύνορα με την Τουρκία», έγραψε πρόσφατα η εφημερίδα «Zaman». Την ίδια ώρα αυξάνονται οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας για τους 3,7 εκατ. σύρους πρόσφυγες που ζουν σήμερα στη χώρα – αντιδράσεις τις οποίες εκμεταλλεύεται η αντιπολίτευση ενόψει των προεδρικών και βουλευτικών εκλογών που είναι προγραμματισμένες για το 2023.  Τα ανοικτά μέτωπα είναι πολλά για τον Ερντογάν. Εκείνο όμως που γνωρίζει ότι πρέπει να κλείσει πιο σύντομα απ’ όλα είναι με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συνθήκες δεν ευνοούν κάτι τέτοιο και η συνέχεια, εκτός απροόπτου, δείχνει προς το παρόν δυσοίωνη.