«Ο επαναστατικός Ρήγας με σύγχρονες αναλογίες»

«Σχολείον των ντελικάτων εραστών: ήτοι βιβλίον ηθικόν περιέχον τα περίεργα συμβεβηκότα των ωραιοτέρων γυναικών του Παρισίου, ακμαζουσών κατά τον παρόντα Αιώνα. / Εκ της Γαλλικής Διαλέκτου νυν πρώτον μεταφρασθέν παρά του Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού. Εν Βιέννη της Αουστρίας: Εκ της Τυπογραφίας Ιωσήπου Βαουμεϊστέρου, 1790». Ετσι προλόγιζε ο Ρήγας Φεραίος το πρώτο του βιβλίο που έγραψε πριν από τα επαναστατικά του κείμενα και το «Φυσικής Απάνθισμα», το οποίο ολοκλήρωσε όταν έφτασε στη Βιέννη ως γραμματέας και διερμηνέας του Χριστόφορου Κορλιάνου. Κανείς δεν ξέρει αν η άποψη που υποστηρίζει ότι τον τίτλο «Σχολείον των ντελικάτων εραστών» τον εμπνεύστηκε από τις κωμικές όπερες του Μότσαρτ που παίζονταν τότε στη Βιέννη και είχαν τον τίτλο «Cosi fan tutte, ossi le skola delli amanti» («Ετσι κάνουν όλες, ήτοι το σχολείο των εραστών»). Το βέβαιο είναι ότι οι έξι ιστορίες που άντλησε από τη διηγηματογραφική συλλογή του Retif de la Bretonne «Les Contemporaines», της οποίας οι πρώτοι 17 τόμοι έφεραν τον υπότιτλο «οu aventures des plus joiles femmes de l age present» («Οι μοντέρνες: ακόμα περισσότερες περιπέτειες όμορφων γυναικών της σημερινής εποχής»), έδωσαν ένα τολμηρό έργο που έγινε την εποχή του πολύ δημοφιλές. Ενα τυχαίο απόσπασμα από το βιβλίο αποκαλύπτει τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο προσαρμόζει τη μετάφραση των κειμένων για να γίνουν ελκυστικά – για όσους βεβαίως γνώριζαν ανάγνωση εκείνη την εποχή: «[…] Μη με θεατρίσετε αυθέντη μου για όνομα του Θεού, διότι αν μάθει ο κόσμος τα άσεμνα κινήματά μου, εγώ είμαι χαμένη η κακορίζικη για πάντα […]». Το έργο αυτό ενέπνευσε τους δημιουργούς της παράστασης «Το σχολείο των ντελικάτων εραστών ζητά έναν ντελικάτο αναγνώστη» που θα παρουσιαστεί αύριο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Πρόκειται για μια multimedia σύνθεση μέσα από την οποία αναδύεται ένας διάλογος ανάμεσα στα κείμενα του Ρήγα Βελεστινλή, την ποίηση του Γιώργου Βέλτσου και τη μουσική του Γιώργου Χατζημιχελάκη. Οπως εξηγεί ο συνθέτης της παράστασης: «Είναι μια αντισυμβατική πρόταση ως προς τα συνήθη επετειακά δεδομένα. Η ιδέα για τη δημιουργία του ανήκει στον φίλο μου και σημαντικό κοντραμπασίστα Βασίλη Παπαβασιλείου. Αποφασίσαμε ότι θα είναι ένα μουσικοθεατρικό αναλόγιο γιατί έχει οικονομία μέσων – για να μην εκτιναχθεί ψηλά η παραγωγή – αλλά κυρίως γιατί αφήνει να συνομιλήσουν με ισοτιμία και σαφήνεια η μουσική και ο λόγος. Δεν μας ενδιέφερε να κάνουμε κάτι όπου η μουσική θα ήταν θεραπαινίδα του είδους». Ετσι ένα κοντραμπάσο, ένα όμποε (Σπύρος Κοντός) και ένα τσίμπελ (Αγγελίνα Τκάτσεβα), το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του ηχογραφημένου υλικού, ορίζουν το περιβάλλον όπου θα ακουστούν τα κείμενα του έργου από τους ηθοποιούς Μυρτώ Ρήγου και Κώστα Βασαρδάνη σε σκηνοθεσία της Μάνιας Παπαδημητρίου. Πριν όμως αρχίζει η δημιουργία του έργου οι συντελεστές της παράστασης αναζήτησαν όσο περισσότερα στοιχεία για την εποχή και την προσωπικότητα του Ρήγα, τα οποία προσέφερε η ομότιμη καθηγήτρια Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού στο ΕΚΠΑ Ολγα Κατσιαρδή Hering. Οπως λέει ο Γιώργος Χατζημιχελάκης, «μας έδωσε κάποιες βάσεις για να κινηθούμε με σωστό τρόπο καλλιτεχνικά. Αντιληφθήκαμε πως απέναντι σε αυτό το κείμενο που ήταν μια επαναστατική πράξη του Ρήγα έπρεπε να έχουμε μια σύγχρονη αναλογία. Γι’ αυτό απευθυνθήκαμε στον Γιώργο Βέλτσο, ο οποίος βρήκε το κλειδί να κάνει έναν φρέσκο διάλογο με το έργο, εμβολιάζοντάς το με ιδέες δικές του, όπως η σύνθεσή του “Λευκή Ελλάδα” (εκδόσεις Περισπωμένη), όπου εξετάζει την ερωτική σχέση του Ελληνα με την Ελλάδα».