Το ψυχικό αποτύπωμα της πανδημίας και οι προκλήσεις

Η 10η Οκτωβρίου κάθε χρόνο αποτελεί μια ειδική ημέρα στον χώρο της ψυχικής υγείας μιας και έχει καθιερωθεί να εορτάζεται ως Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας είναι αφιερωμένη στην Ψυχική Υγεία σε έναν άνισο κόσμο. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η πανδημία που προκάλεσε η εισβολή του Covid-19 στην παγκόσμια κοινότητα, μας οδήγησε σ’ έναν νέο κόσμο, ακόμη πιο άνισο και δυστοπικό, με ασάφειες και ανατροπές, ρευστότητα και αβεβαιότητες. Εναν κόσμο σε κρίση, κρίση υγειονομική, κρίση οικονομική, κρίση ψυχοκοινωνική. Κρίση που μας κάνει να βαδίζουμε ακόμη και σήμερα σε διαδρομές που είναι εν πολλοίς αχαρτογράφητες, όπου το απρόβλεπτο καραδοκεί και αμφισβητούνται ταυτόχρονα και οι πιο απλές σταθερές της ζωής.Οπως κάθε κρίση αφήνει ένα ψυχολογικό αποτύπωμα, έτσι και η πανδημική κρίση δεν μπορεί παρά να έχει ψυχολογικές επιπτώσεις τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και σε συλλογικό.

Στο ατομικό επίπεδο το πρώτο θύμα της πανδημίας είναι ο άνθρωπος με όλες του τις βιοψυχοσυναισθηματικές διαστάσεις, που σημαίνει άγχος, θλίψη, φόβο και πανικό, φόβο της νόσησης από τη μια και φόβο θανάτου από την άλλη. Ταυτόχρονα αγωνία για το αύριο και ανησυχία για το σήμερα, αβεβαιότητα και ανασφάλεια, ελπίδα και προσδοκία, αλλά και απογοήτευση και ματαίωση, εν τέλει κατάθλιψη, κόπωση και εξάντληση.

Στο συλλογικό επίπεδο, η πανδημία ως καθημερινή πραγματικότητα πια, έχει διαποτίσει τις περισσότερες πτυχές της ζωής με διαβρωτική επίδραση σε όλο το φάσμα της κοινωνίας. Φαίνεται ότι κανείς δεν είναι άτρωτος στο «τσουνάμι» κάθε τύπου απωλειών, συναισθηματικών και οικονομικών, άμεσων και παράπλευρων. Φαινόμενα «ανομίας» αλλά και κοινωνικά υποκείμενα νοσήματα γιγαντώθηκαν: ενδοοικογενειακή βία, παραβατικότητα και διαταραχές συμπεριφοράς, χρήση ψυχοφαρμάκων, ζωή στην εικονική πραγματικότητα, εξάρτηση από το Διαδίκτυο, ασώματη επαφή, κοινωνική απόσταση και συνεπακόλουθη κοινωνική απομόνωση αλλά και νέες μορφές κοινωνικού στιγματισμού.

Τι θα ακολουθήσει;

Είναι αρκετά νωρίς για να μιλήσει κανείς για τις αλλαγές που η πανδημία θα επιφέρει σε βαθύτερο επίπεδο του εαυτού, ωστόσο δεν μπορεί παρά να υπάρχουν αχτίδες ελπίδας που θα προβάλλουν έστω αχνά και διστακτικά. Οι κραδασμοί, ψυχικοί και κοινωνικοί, μπορεί να αποτελέσουν μια ευκαιρία για να αναστοχαστούμε, να επαναπροσδιοριστούμε, να επενδύσουμε στην ουσία των σχέσεων και στις πραγματικές αλήθειες και αξίες της ζωής. Να βγάλουμε στην επιφάνεια το υγιές κομμάτι του εαυτού μας, να κινητοποιήσουμε μηχανισμούς προσαρμογής και αντιμετώπισης, μηχανισμούς εναισθησίας και αυτοεπίγνωσης αλλά και μηχανισμούς «ενσυναίσθησης» και φιλαλληλίας.

Πρόκληση, λοιπόν, καθώς θα διαχειριζόμαστε τις νέες μας «κανονικότητες», θα είναι να μετατρέψουμε τις προσωπικές μας αγωνίες σε μια άσκηση στην ελευθερία, μια άσκηση στη νέα εποχή επικοινωνίας, στη νέα εποχή συνύπαρξης, σε μια άσκηση στην ατομική και κοινωνική ευθύνη.

Η Μαρίνα Οικονόμου-Λαλιώτη είναι καθηγήτρια Ψυχιατρικής