Να χυθεί άπλετο φως!

Οταν οι πλούσιοι και ισχυροί τοποθετούν τα χρήματά τους σε φορολογικούς παραδείσους ουσιαστικά αγοράζουν μυστικότητα. Οσοι είναι επαρκώς πλούσιοι για να οργανώνουν τα οικονομικά τους πεπραγμένα σε μέρη όπως οι Νήσοι Καϊμάν και το Μονακό αναμένουν να παραμείνουν προστατευμένοι από τη δημοσιότητα.

Αυτή ακριβώς η δημοσιότητα, όμως, είναι που περιμένει ορισμένους από τους πελάτες των 14 παρόχων υπεράκτιων υπηρεσιών, τα δεδομένα των οποίων περιλαμβάνονται στα «Εγγραφα της Πανδώρας». Διαρροές όπως αυτή εγείρουν εύλογα ερωτήματα αναφορικά με την ισορροπία ανάμεσα στην εμπιστευτικότητα και την ιδιωτικότητα από τη μία και το δημόσιο συμφέρον από την άλλη.

Αποφασίζοντας να εξετάσει τα έγγραφα που διέρρευσαν, η «Guardian» ξεκίνησε από την εξής αφετηρία: Οι φορολογικοί παράδεισοι χρειάζονται διαφάνεια και, κατά συνέπεια, διαρροές αυτού του είδους έχει στο παρελθόν αποδειχθεί ότι εξυπηρετούν σημαντικά το δημόσιο συμφέρον.

Η μεταφορά χρημάτων σε υπεράκτιες δομές δεν αποτελεί αυτομάτως αδίκημα. Πολλές από αυτές τις ενέργειες ενδέχεται να είναι νόμιμες, ορισμένες όμως δεν είναι. Παράλληλα δε, αυτές οι απόρρητες συναλλαγές έχουν αποδειχθεί ελκυστικές για τους πάσης φύσεως πρωταγωνιστές της διαφθοράς, του ξεπλύματος χρήματος και φοροφυγάδες.

Οι φορολογικοί παράδεισοι εκτιμάται πως κοστίζουν στις κυβερνήσεις ποσά μεταξύ 400 και 800 δισ. δολαρίων ετησίως, με τη μορφή χαμένων εσόδων, τόσο από επιχειρήσεις όσο και από ιδιώτες. Ενα ποσό που μπορεί μεν να μην μπορεί να υπολογιστεί επακριβώς, ωστόσο πρόκειται για πραγματικά χρήματα, που λείπουν από τις δαπάνες για σχολεία και νοσοκομεία, ακόμη και από τη μετάβαση σε μια οικονομία μα χαμηλή εξάρτηση από τον άνθρακα.

Τα «Pandora’s Papers» ακολουθούν στα βήματα δύο προηγούμενων σεισμικών αποκαλύψεων του ICIJ. Τα «Panama Papers» και τα «Paradise Papers», το 2016 και 2017, προκάλεσαν συζητήσεις σε όλο τον κόσμο αναφορικά με την πρακτική των υπεράκτιων εταιρειών και συνέβαλαν ώστε να υπάρξουν σοβαρές αλλαγές σε περιοχές όπως οι βρετανικές Παρθένες Νήσοι.

Οι νέες αποκαλύψεις έρχονται εν μέσω μιας παγκόσμιας πανδημίας η οποία έχει οδηγήσει σε νέο ρεκόρ δημόσιου δανεισμού εν καιρώ ειρήνης. Ηδη, οι κανονικοί φορολογούμενοι είναι αναγκασμένοι να επωμιστούν το βάρος των επιπλέον φόρων για τις επόμενες δεκαετίες. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η ηθική υποχρέωση της ανάλυσης των στοιχείων που διέρρευσαν προκειμένου να αποκαλυφθούν τα άδυτα, η περιπλοκότητα και η αδικία της υπεράκτιας οικονομίας μοιάζει μεγαλύτερη από ποτέ.

Τα «Pandora’s Papers» θα πάνε την υπόθεση παραπέρα από οποιαδήποτε προηγούμενη δημοσιογραφική έρευνα, ρίχνοντας φως στις χρηματοοικονομικές υποθέσεις των πολιτικών ελίτ, συμπεριλαμβανομένων 35 νυν και πρώην επικεφαλής κρατών και περισσότερων των 300 κρατικών αξιωματούχων. Πιστεύουμε ότι γύρω από αυτά τα πολιτικά πρόσωπα πρέπει να υπάρξει διαφάνεια, έτσι ώστε – αν μη τι άλλο – οι ψηφοφόροι να κάνουν τις επιλογές τους όντας καλά πληροφορημένοι.

Είναι σωστό και θεμιτό για τους δημοσιογράφους να θέτουν τους πολιτικούς και τους υποστηρικτές τους ενώπιον των ευθυνών τους αναφορικά με την τήρηση ή μη των υποσχέσεων που έχουν δώσει, καθώς και σε σχέση με το κατά πόσο τα οικονομικά τους συνιστούν αντικρουόμενα συμφέροντα όταν έρχεται η στιγμή των μεταρρυθμίσεων για την υπεράκτια οικονομία.

Είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως δεν είναι όλοι όσοι περιλαμβάνονται στα έγγραφα αυτά ύποπτοι για παρανομίες. Αυτοί, όμως, τους οποίους επιλέξαμε να προτάξουμε ενδέχεται να βρεθούν κατηγορούμενοι για μια σειρά παραβατικών ενεργειών: από τις ηθικά αμφιλεγόμενες μέχρι τις δυνάμει εγκληματικές.