Στο μυαλό του Ερντογάν

Να «διαβάσει» τις προθέσεις του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και αν το «ήσυχο καλοκαίρι» θα διαδεχθεί ένας σχετικά «ανεκτός χειμώνας» επιχειρεί η ελληνική διπλωματία. Η Αθήνα, την ίδια στιγμή, παρακολουθεί στενά τις κινήσεις Ερντογάν απέναντι στις ΗΠΑ και τη σύσφιγξη των σχέσεων με τη Ρωσία. Σημαντική για την ελληνική πλευρά και η επιχείρηση «γοητείας» της Αγκυρας προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο αλλά και το τι μέλλει γενέσθαι στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ στη μετά Νετανιάχου εποχή.

Η άρνηση του αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν να συναντήσει τον Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη, προκάλεσε την έκρηξη του τούρκου προέδρου, που δήλωσε ότι η σχέση τους «δεν ξεκίνησε καλά». Η διάθεση της νέας αμερικανικής διοίκησης να θέσει υπό ένα αυστηρό πλαίσιο κανόνων και αρχών τη σχέση ΗΠΑ – Τουρκίας, μετά την περίοδο Τραμπ, δείχνει να «στριμώχνει» την Αγκυρα, που αναζητά νέα «όπλα» στη φαρέτρα της. Η συνάντηση Ερντογάν – Πούτιν στο Σότσι την Τετάρτη έδωσε στον τούρκο πρόεδρο την ευκαιρία να χρησιμοποιήσει για μία ακόμα φορά τη Ρωσία και την ενδυνάμωση των σχέσεών της με την Αγκυρα ως ένα στοιχείο εκβιασμού προς τη Δύση, δοκιμάζοντας τα όρια της Ουάσιγκτον. Αλλά και ως μια εναλλακτική στα προβλήματα που αντιμετωπίζει στα εξοπλιστικά της μετά τις κυρώσεις από τις ΗΠΑ για τους S-400, καθώς και σε ενδεχόμενα νέα ζητήματα που θα μπορούσαν να προκύψουν με τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης στη Γερμανία.

ΟΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ. Ελλάδα και Τουρκία στρώνουν ξανά το τραπέζι των διερευνητικών επαφών, στην Αγκυρα αυτή τη φορά, στις 6 Οκτωβρίου, όπως ανακοινώθηκε χθες από τα ΥΠΕΞ των δύο χωρών. Η νέα ομάδα του Παύλου Αποστολίδη θα συναντήσει την τουρκική αντιπροσωπεία υπό τον ΥΦΥΠΕΞ Σεντάτ Ονάλ, σε ένα περιβάλλον διαφορετικό από αυτό του Μαρτίου. Ο νέος γύρος επαφών που αφορά τον καθορισμό υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, και μόνο για την ελληνική πλευρά, πραγματοποιείται στον απόηχο της ελληνογαλλικής συμφωνίας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και εκτιμάται ότι θα είναι ένα πρώτο «crash test». Η πρώτη επίσημη αντίδραση της Αγκυρας στην ελληνογαλλική συμφωνία, αν και με καθυστέρηση, ήταν σε εξαιρετικά υψηλούς τόνους. Το τουρκικό ΥΠΕΞ κάνει λόγο για μαξιμαλιστικούς ισχυρισμούς της Ελλάδας όσον αφορά τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τον εναέριο χώρο, «ενάντια στο διεθνές δίκαιο», για «διμερείς αντιτουρκικές στρατιωτικές συμμαχίες» με τρόπο που «βλάπτει τη νατοϊκή Συμμαχία» και διαμηνύει ότι τέτοιες προσπάθειες θα ενισχύσουν τη δέσμευση της Τουρκίας να προστατεύσει τα «δικαιώματά της» σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Χαρακτηρίζει, τέλος, την πολιτική της Ελλάδας «προβληματική» υποστηρίζοντας ότι «απειλεί την περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα, βλάπτοντας επί της ουσίας εαυτόν και την ΕΕ, της οποίας είναι μέλος».  Οι διερευνητικές επίσης γίνονται μόλις μία εβδομάδα πριν από την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια στην Ουάσιγκτον για την υπογραφή ανανεωμένης Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας – ΗΠΑ, την οποία επίσης παρακολουθεί η Αγκυρα.

Για την Αθήνα η συνέχιση του διαλόγου και η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Αγκυρα είναι ιδιαίτερης σημασίας. Αφενός η ελληνική διπλωματία δεν θέλει να είναι εκείνη που θα δυναμιτίσει τον διάλογο και θα εμφανιστεί αδιάλλακτη, καθώς επιθυμεί να διατηρήσει τα επιχειρήματά της, επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, διπλωμάτες εκτιμούν ότι, ακόμα και αν η τουρκική πλευρά εμφανίζεται πιο σκληρή και αμετακίνητη από ποτέ, η συνέχιση του διαλόγου λειτουργεί σε έναν βαθμό και ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης», που ενδέχεται να προλάβει κατά το δυνατόν εξελίξεις.

Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ. Από την πλευρά της Τουρκίας, η Αγκυρα θέλει να εμφανίζεται ως «πρόθυμη» να συνεχίσει τον διάλογο, επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο, αλλά στη βάση των δικών της διεκδικήσεων. Παράλληλα, συνεχίζει το blame game εναντίον της Ελλάδας, επιχειρώντας να την παρουσιάσει ως την υπεύθυνη για την ένταση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και ως τον «προβοκάτορα» που προχωρά σε προκλήσεις δυναμιτίζοντας το κλίμα. Σε αυτό το πλαίσιο, ούτε ο Ερντογάν θέλει να σηκωθεί από το τραπέζι του διαλόγου, χωρίς να ανοίγει προς το παρόν τα χαρτιά του.

Τον δικό του ρόλο αναμένεται να παίξει και το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό, που σε αυτή τη φάση εμφανίζεται να είναι ένα πεδίο στο οποίο οι δύο πλευρές θέλουν να συνεννοηθούν, μέχρι την επόμενη κρίση, τουλάχιστον.