Οι κίνδυνοι για την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα

Διαχρονικά δεν φημιζόμασταν για τις επιδόσεις μας σε δύο δείκτες από τους οποίους εξαρτάται η ευημερία κάθε λαού. Η χαμηλή παραγωγικότητα της οικονομίας και η μειωμένη διεθνής ανταγωνιστικότητα, απασχόλησαν ως στόχοι βελτίωσης άλλωστε και τα τρία Μνημόνια. Πενιχρά ήταν τα αποτελέσματα και στα δύο και από τα τρία Μνημόνια.

Κάτι πήγε να αλλάξει με την παρούσα κυβέρνηση. Τον περασμένο Ιούνιο η Ελλάδα ανακοινώθηκε ότι κέρδισε τρεις θέσεις στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας για το 2021. Συνολικά για τη διετία 2019-2020, η χώρα κατάφερε να αναρριχηθεί κατά 12 θέσεις μεταξύ των πιο ανταγωνιστικών οικονομιών του κόσμου. Ακόμα και με αυτή τη βελτίωση, όμως, η χώρα κατατάσσεται 46η ανάμεσα σε 64 οικονομίες.

Αυτά συνέβαιναν πριν από τον Covid όσο διαρκούσε η καραντίνα. Μετά το σκηνικό στην παγκόσμια οικονομία άλλαξε. Εγινε πιο πολύπλοκο. Οι αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, οι αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, οι κλάδοι που χτυπήθηκαν και βέβαια η υπερχρέωση των εταιρειών, έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον πολύ πιο σύνθετο για μια χώρα που προσπαθεί ακόμα για τα αυτονόητα.

Ακόμα περισσότερο για μια χώρα με χαμηλή παραγωγική βάση όπως η Ελλάδα, χώρα κατεξοχήν εισαγωγική, που καλείται να σταθεί όρθια στη νέα συνθήκη που έχει δημιουργηθεί στο παγκόσμιο εμπόριο. Συνθήκη που οδηγεί στον «επαναπατρισμό» στις μεγάλες οικονομίες ολόκληρων κομματιών της παραγωγής, που πλέον δεν προλαβαίνουν να παραχθούν στις «φτηνές» παραγωγικές χώρες. Σε αυτές τις μεγάλες οικονομίες, πλέον επικρατεί ξεκάθαρος οικονομικός προστατευτισμός αυξάνοντας την τελική τιμή των προϊόντων τους.

Το πρόβλημα για εμάς είναι ότι εισάγουμε ακριβώς από αυτές τον μεγαλύτερο όγκο των καταναλωτικών μας προϊόντων. Αρα μοιραία το έλλειμμα στο ισοζύγιο των εξωτερικών μας συναλλαγών θα αυξάνεται όσο διατηρείται η στρέβλωση. Ακόμα και αν αυξάνουμε τις δικές μας εξαγωγές, η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας θα υποχωρεί.

Και να ήταν αυτός μόνο ο λόγος. Μια ακόμα παράμετρος που ενισχύει την αρνητική εκτίμηση για το μέλλον της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας είναι αυτό που όλες οι χώρες βιώνουν: παρά την υποστήριξη που δόθηκε, πολλές επιχειρήσεις θα βγουν από την κρίση με μεγαλύτερα χρέη. Αν χρωστάς, η εμπειρία δείχνει ότι μειώνεται τόσο η παραγωγικότητά σου, όσο και η ανταγωνιστικότητά σου.

Ενας τρίτος παράγοντας που μειώνει εξωγενώς την ανταγωνιστικότητα είναι το ραγδαία αυξανόμενο κόστος της ενέργειας. Με το πετρέλαιο να «πετά» προς τα 90 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο όχι απλώς να έχει χάσει τον χαρακτηρισμό του ασφαλούς καταφυγίου, αλλά να επηρεάζει και την τιμή του ηλεκτρικού, ένας σημαντικός συντελεστής του κόστους παραγωγής κινείται ανεξέλεγκτος. Τουλάχιστον μέχρι την άνοιξη λένε οι εκτιμήσεις.

Χωρίς να μπαίνουν στην εξίσωση οι αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις από την τηλεργασία, καθώς ακόμα οι εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις στην παραγωγικότητα είναι διφορούμενες, γίνεται αντιληπτό ότι το πρόβλημα μπορεί να γίνει μεγάλο.

Το θέμα είναι εάν αποτελούν επαρκή αντίβαρα κάποια στοιχεία που δείχνουν την αισιόδοξη πλευρά του ίδιου θέματος.

Οπως ότι περίπου τα τρία τέταρτα των επιχειρήσεων λένε ότι η πανδημία τις βοήθησε να γίνουν πιο αποτελεσματικές και καινοτόμες.

Οτι εννέα στις δέκα εταιρείες έχουν επιταχύνει την υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας και αυτοματισμού και συνεπώς έχουν αυξήσει τη συνολική ευελιξία τους.

Προφανώς όλα αυτά είναι στοιχεία που συνδέονται με την αύξηση της παραγωγικότητας και βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα. Απλά δεν είναι βέβαιο ότι αρκούν.