Το τίμημα της απουσίας

Η αγωνία για το ποιος θα βγει πρώτος δεν ισούται με την πολιτική σημασία μιας εκλογής. Αλλο να κρίνεται το αποτέλεσμα από δημιουργικές συγκρούσεις, άλλο από απουσίες.

Απουσία πρώτη: το πάθος. Καλή η σοβαρότητα, σημαντική η διαδοχή της Μέρκελ, κρίσιμο για όλη την Ευρώπη το ποιος κυβερνά τη Γερμανία, παραδειγματική η εξισορρόπηση προς την Κεντροαριστερά… αλλά εκλογές χωρίς ψυχική συμμετοχή της κοινωνίας, στη χώρα διεξαγωγής τους και σε άλλες χώρες, είναι εκλογές – υποχρέωση και όχι εκλογές – γιορτή.

Απουσία δεύτερη: οι καθαρές διαφορές μεταξύ των κομμάτων. Διπλή κληρονομιά, του γερμανικού πολιτικού συστήματος, που δεν δίνει καθαρές πλειοψηφίες, σπρώχνει προς το Κέντρο και προς συμμαχίες, και των 16 χρόνων της απερχόμενης καγκελαρίου, της πιο Σοσιαλδημοκράτισσας των συντηρητικών, της λιγότερο «ιδεολογικής» ηγέτιδας στη λιγότερο «ιδεολογική» πολιτική σκηνή στην Ευρώπη, της μαστόρισσας στη μετατροπή της πλειοψηφικής βούλησης σε κυβερνητική πράξη. Βοήθησαν και οι προκλήσεις της εποχής: ούτε στον τρόπο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, ούτε στον ασφαλέστερο δρόμο για την ανάκαμψη, ούτε στη θέση της Γερμανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση χωρούν πολλές διαφοροποιήσεις. Αλλά εκλογές χωρίς διακρίσεις, συγκρούσεις, διακυβεύσεις είναι εκλογές για μια εκ των προτέρων μοιρασμένη εξουσία.

Απουσία τρίτη: προσώπων με ακτινοβολία. Θα πείτε, ούτε η Μέρκελ ήταν τέτοιο πρόσωπο, στην πορεία έγινε – και πάλι, η ακτινοβολία της δεν ήταν προσωπική και πολιτική, αλλά ήρθε μέσω αντοχής και συγκυρίας. Κι όπου λείπει η ακτινοβολία, μετράει ακόμα περισσότερο η σύγκριση: και μόνο ότι ο εντελώς άχρωμος, ακόμα και στα μάτια των οπαδών τού κόμματός του, Σοσιαλδημοκράτης υποψήφιος πέρασε μπροστά από τους αντιπάλους του και διεκδίκησε με αξιώσεις την καγκελαρία, τα λέει όλα. Κι εξηγεί τόσο την αλληλεξουδετέρωση των κομμάτων όσο και την επιστροφή, πάνω στο νήμα, της χριστιανοδημοκρατικής μηχανής.

Απουσία τέταρτη: οι κίνδυνοι για το σύστημα, την πορεία της χώρας. Πρόκειται για δημοκρατική κατάκτηση και συγχρόνως για δημοκρατική υποχώρηση. Οι εκλογές είναι μάχη εξουσίας, αλλά θα μπορούσαν να διαθέτουν και πιθανότητα ανατροπής, η οποία δεν υφίσταται στη γερμανική περίπτωση, πέρα από ονόματα αξιωματούχων και χρώματα κυβερνητικών συνασπισμών. Με ό,τι αυτό σημαίνει για την κυβερνησιμότητα (δεδομένη) αλλά και για την εναλλαγή (οριακή).

Ετσι, με λιγότερο από ποτέ φόβο και πάθος αλλά μεγαλύτερη αβεβαιότητα, ήρθε το χθεσινό αποτέλεσμα. Με τα δυο μεγάλα κόμματα σχεδόν ισόπαλα, τον νέο συνασπισμό εξουσίας ανοιχτό αλλά λίγο – πολύ δεδομένο, έναν καγκελάριο που θα συνεχίσει στα βήματα της προκατόχου του και μια Γερμανία ισχυρή λόγω όγκου και όχι λόγω βούλησης, εξωστρεφή στην οικονομία της και απρόθυμη για όλα τα άλλα. Τυχερή αλλά περίκλειστη στη χωρίς χυμούς δημοκρατία της.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος