Ενα ακόμα πορτογαλικό θαύμα

«Υψηλόβαθμος του πολεμικού ναυτικού καλείται να υπηρετήσει σε πολιτική θέση ευθύνης»: στην Ελλάδα, ακούγεται σαν την αρχή ενός ανεκδότου. Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που η Πορτογαλία, η πορτογαλική κοινωνία για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, μετατρέπει αυτό που μοιάζει στη χώρα μας με τραγέλαφο σε ιστορία επιτυχίας. Το έκανε με τα μνημόνια. Το κάνει και με τους εμβολιασμούς κατά της Covid-19. Στην εκεί περίπτωση, ο υψηλόβαθμος αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού που κλήθηκε να υπηρετήσει σε θέση ευθύνης, ο αντιναύαρχος Ενρίκε ντε Γκουβέια ε Μέλου, επικεφαλής από τον Φεβρουάριο της «task force» που έχει αναλάβει τον συντονισμό της στρατηγικής εμβολιασμών και των επιχειρήσεων επιμελητείας που απαιτούνται, είναι επί του παρόντος η πλέον δημοφιλής προσωπικότητα της χώρας. Τόσο που τον ρωτούν κάθε δυο και τρεις αν σκοπεύει να μεταπηδήσει μόνιμα στην πολιτική. «Θα γινόμουν ένας πολύ κακός πολιτικός», απάντησε. «Πρέπει να ξέρεις πώς να διαπραγματεύεσαι διαρκώς. Εγώ είμαι στρατιωτικός, κάτι που απαιτεί να γνωρίζεις πώς να παίρνεις αποφάσεις υπό το κράτος του στρες».

Γεννημένος στη Μοζαμβίκη, μεγαλωμένος στο Σάο Πάολο, πρώην διοικητής του πορτογαλικού στόλου, ο πορτογάλος αντιναύαρχος κλήθηκε να αναλάβει τα ηνία της ομάδας δράσης για τους εμβολιασμούς τον Φεβρουάριο, γιατί ο προηγούμενος επικεφαλής, ένας σοσιαλιστής πολιτικός ονόματι Φρανσίσκο Ράμος, μπλέχτηκε σε ένα σκάνδαλο παρατυπιών στη διαδικασία επιλογής του υγειονομικού προσωπικού στον Ερυθρό Σταυρό. Τους μήνες που ακολούθησαν, η χώρα βίωσε πρωτοφανή επίπεδα μολύνσεων, ιδίως στην ευρύτερη περιοχή της Λισαβόνας. Προ των πυλών του θέρους, οι παραλλαγές του κορωνοϊού, αρχικά η Αλφα, μετά η Δέλτα, διασπείρονταν με μεγάλη ταχύτητα. Η πορτογαλική οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό, και πολλοί Πορτογάλοι φοβούνταν πως η καλοκαιρινή σεζόν θα εξελισσόταν σε εφιάλτη. Αυτός είναι, σύμφωνα με τη γενική διευθύντρια υγείας, την Γκράσα Φρέιτας, και ένας από τους βασικούς παράγοντες που εξηγούν την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της εμβολιαστικής εκστρατείας.

Ηδη από τον Μάρτιο, το Κόρβο, ένα νησάκι 400 κατοίκων στις Αζόρες, έγινε μία από τις πρώτες περιοχές της ΕΕ που αποκτά την περίφημη ανοσία της αγέλης. Τέλος Μαΐου, ξεκίνησαν οι εμβολιασμοί για τους άνω των 40. Τέλος Ιουνίου, για τους άνω των 30. Εναν μήνα αργότερα, μόνο ο Δήμος του Πόρτο εμβολίαζε καθημερινά 2.000 ανθρώπους χωρίς να χρειάζεται καν να κατεβούν από το αυτοκίνητό τους. Οι νέοι έσπευσαν να εμβολιαστούν, για να κάνουν μετά διακοπές με την ησυχία τους. Στις 22 Αυγούστου, ημέρα – ρεκόρ, συνολικά 128.000 άνθρωποι έλαβαν μία δόση εμβολίου: οι 115.000 ήταν έφηβοι ηλικίας 12 έως 15 χρόνων. Τέλη Αυγούστου, ο υποναύαρχος Ενρίκε ντε Γκουβέια ε Μέλο παρασημοφορήθηκε από τον πορτογάλο πρόεδρο, Μαρσέλου Ρεμπέλου ντε Σόουζα, ως «ο άνθρωπος – ορχήστρα της μεγάλης επιτυχίας των εμβολιασμών». Μέσα Σεπτεμβρίου, ένα 85% των 10 εκατομμυρίων Πορτογάλων έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου. Και σύμφωνα με τη γενική διευθύντρια υγείας, μέχρι το τέλος του μήνα το ίδιο ποσοστό θα έχει λάβει και τις δύο δόσεις.

Ξένοι παρατηρητές μιλούν για ένα πορτογαλικό θαύμα – ακόμα ένα πορτογαλικό θαύμα. Δεν το αποδίδουν όμως μόνο στον φόβο του κορωνοϊού και της οικονομικής κατάρρευσης, ο φόβος δεν αρκεί, πλάι σε αυτόν σημειώνουν και τη μεγάλη κοινωνική συνοχή που έχει να επιδείξει η Πορτογαλία, και την εμπιστοσύνη που νιώθουν οι περισσότεροι πολίτες για τους θεσμούς, από τις υπηρεσίας υγείας μέχρι τον στρατό, και την ευρεία πολιτική συναίνεση που υπάρχει και τη σχεδόν ολοκληρωτική απουσία αντι-εμβολιαστικού κινήματος. Για να το πούμε αλλιώς: οι περισσότεροι Πορτογάλοι ακούνε αυτά τα ανεκδιήγητα που λέει η αμερικανίδα ράπερ Νίκι Μινάζ για «τον φίλο του ξαδέλφου της που εμβολιάστηκε και μετά έμεινε στείρος» και γελάνε, ή κουνάνε απαξιωτικά το κεφάλι. Η πορτογαλίδα υπουργός Υγείας έχει λοιπόν κάθε λόγο να δηλώνει υπερήφανη στη γαλλική «Libération». «Στην πραγματικότητα», εξήγησε στη γαλλική εφημερίδα, «δρέπουμε επίσης τους καρπούς ενός συστήματος υγείας βασισμένου στην πρωτοβάθμια φροντίδα, της διαθεσιμότητας του υγειονομικού προσωπικού που είναι πάντα έτοιμο να πάει εκεί όπου πρέπει, της συνεργασίας των κοινοτήτων και του στρατού των εθελοντών τους. Κι έπειτα, μπορέσαμε να στηριχτούμε σε ένα οικουμενικό και δωρεάν εμβολιαστικό πρόγραμμα που έχει αποδείξει την αξία του εδώ και 65 χρόνια!».

Ο αριθμός των κρουσμάτων παρουσιάζει στην Πορτογαλία αισθητή πτώση, το ίδιο και η σοβαρότητα των περιπτώσεων. «Εμείς, οι Πορτογάλοι, έχουμε μία αίσθηση κοινότητας όταν δεχόμαστε επίθεση», λέει ο Ενρίκε ντε Γκουβέια ε Μέλου. «Δεχθήκαμε επίθεση από έναν ιό που κατέστρεψε τις ζωές μας και αντιδράσαμε με τον καλύτερο τρόπο: ενωμένοι, ώστε να νικήσουμε αυτή την πανδημία από κοινού». Για το φθινόπωρο, το μόνο που φοβάται ο πορτογάλος υποναύαρχος είναι η αντίσταση των παραλλαγών. «Αλλά θα συνεχίσουμε να εμβολιάζουμε τον πληθυσμό με όσο το δυνατόν ταχύτερους ρυθμούς, συμπεριλαμβανομένων και των μεταναστών, νόμιμων και μη», διαβεβαιώνει. O ίδιος περιμένει πώς και πώς την ημέρα που θα «κερδηθεί οριστικά το στοίχημα»: ανυπομονεί να επιστρέψει στην «ανωνυμία».