Ο τρόμος τους, ο τρόμος μας

Ολοι θυμόμαστε πού ήμασταν και τι κάναμε την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, κι ας έχουμε δει τη Νέα Υόρκη μόνο στα κλεφτά, στις ταινίες του Γούντι Αλεν και στο «Sex and the City». Κυρίως όμως όλοι ξέρουμε τι έγινε μετά: πώς, αργά αλλά σταθερά, εκπαιδευθήκαμε να ζούμε με την τρομοκρατία. Τα ξυραφάκια και τα υγρά απαγορεύονται πια στην καμπίνα του αεροπλάνου, για κάθε ενδεχόμενο. Οι «διαφορετικοί» συνεπιβάτες περνούν πάντα από διπλό έλεγχο στο αεροδρόμιο και τα μηνύματα που στέλνονται λίγο πριν από την απογείωση κλείνουν υποσυνείδητα με μια χαρούμενη φατσούλα ή ένα θαυμαστικό παραπάνω – με τον τρόπο τους, ξορκίζουν τον φόβο.

Δικαιολογούν ο φόβος και ο θυμός εκείνων των ημερών τα όσα ακολούθησαν, αυτά που όλοι ξέρουμε πως έγιναν αλλά δεν θέλουμε να μιλάμε γι’ αυτά; Οι «ενισχυμένες τεχνικές ανάκρισης», όπως θέλησαν στις ΗΠΑ να μετονομάσουν τα βασανιστήρια που έκαναν στους κρατουμένους και αποδεδειγμένα πλέον δεν έφεραν στη CIA καμία νέα πληροφορία για την Αλ Κάιντα, απαγορεύθηκαν από τον Μπαράκ Ομπάμα το 2009, όταν ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ. Η απαγόρευση όμως έγινε νόμος μόλις το 2015, έναν χρόνο πριν από την εκλογή Τραμπ, με διακομματική τροπολογία στην αμερικανική Γερουσία. Εναν χρόνο νωρίτερα, ύστερα από σχεδόν μία δεκαετία διαψεύσεων, η Πολωνία παραδέχθηκε πως στο έδαφός της (δηλαδή σε ευρωπαϊκό έδαφος, όχι μόνο στο Γκουαντάναμο) υπήρξαν όντως «μαύρες φυλακές» – και ας υπήρχε η διευκρίνιση ότι οι πολωνικές αρχές δεν γνώριζαν τίποτα για βασανισμούς.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ μιλούσαν, δικαίως, για επιθέσεις που έγιναν στον τρόπο ζωής της Δύσης, στην ελευθερία και στη δημοκρατία – ακολούθησαν μετά και άλλες πολλές. Οι ίδιες αξίες όμως ξεχάστηκαν όταν ο αμυνόμενος έγινε επιτιθέμενος. Προτιμήθηκαν η εκδίκηση και η ασφάλεια πως κανένας πια δεν θα μας τη φέρει παρά η Σύμβαση της Γενεύης. Οχι πάντα, όχι από όλους: ο Ρεπουμπλικανός που ανέλαβε να «περάσει» την τροπολογία απαγόρευσης από το κόμμα του, ο Τζον Μακέιν, είχε βασανιστεί και ο ίδιος, πολλά χρόνια πριν, στο Βιετνάμ. Δεν κατάφερε να τους πείσει όλους – σήμερα όμως, είκοσι χρόνια μετά τις επιθέσεις, είναι κάποιοι σαν κι αυτόν που μετριάζουν τη συλλογική ντροπή.