Πράγματα που δεν θα σου ξαναπώ στο Λος Αντζελες

Caelumque aspicit et dulcis moriens reminiscitur Argos*

(Βιργίλιος)

Δεν ξέρω από πού να μπω στο χαρτί, τι να πρωταναφέρω. Στο χαρτί που θα λάβεις αύριο. Θα το μεταφέρω δυόμισι χιλιάδες μίλια, θα το διπλώσω και θα το ρίξω η ίδια στο γραμματοκιβώτιο, θα ζωγραφίσω και τη στάμπα στον φάκελο, θα γράψω κάπως ξεθωριασμένα: εδώ πριν λίγο 12 Σεπτεμβρίου ’01. Αν σε είχα καταλάβει ποτέ, θα ‘βλεπα ήδη τις αντιδράσεις σου. Σάστισμα, συντριβή, θυμό. Θα έπραττες ήδη τώρα μπροστά στα μάτια μου, σαν υπνοβάτης, χωρίς να το ξέρεις, η συνείδησή σου θα ‘ταν ακόμα στο παρελθόν. Ετσι, η αυριανή σου αντίδραση στην εξώπορτα θ’ αναπαριστούσε, με κάποια μανιέρα, τούτη δω τη μυστική και πρώτη. Η ζωή θα μιμούνταν τη γνώση μου. Τα λόγια σου θα ‘ταν επαναλήψεις, απόηχοι.

Αλλά δεν έχω σαφή εικόνα. Ποιος ήσουν; Δηλαδή ποιος είσαι για μένα; Το μυαλό σου ή οι πράξεις σου; Είσαι για μένα μόνο αυτό που ήσουν απέναντί μου; Αδύνατον να διαχειριστεί κανείς αναμνήσεις τριάντα ετών. Και δεν υπάρχει κατάλληλη αρχή για ένα τέτοιο σημείωμα. Είμαστε ήδη στην αίθουσα αναμονής. Τα ζάρια έχουν πέσει. Εχουν όλα ήδη συμβεί. Και στο γράμμα το ίδιο φαινόμενο: το αύριο γίνεται παρόν. Στις προτάσεις αυτές είναι ήδη αύριο, δεν είμαι πια στη Βοστώνη, ήρθα και με διαβάζεις στο όρθιο, ίσως με τη ρόμπα. Αυτή τη στιγμή που γράφω μέχρι ν’ ανοίξει η πύλη, έχεις κιόλας διαβάσει ως εδώ.

Σε θυμάμαι χωρίς μούσι, με μαύρο μούσι, μετά με γκρίζο. Σε θυμάμαι να φωνάζεις στην παλιά κουζίνα. Στη νέα κουζίνα. Θυμάμαι τα δάχτυλά σου όταν διάβαζες. Θυμάμαι να κοιμάσαι, να κοιμούνται τα χέρια σου. Θυμάμαι να σε σκέφτομαι πώς κοιμόσουν. Κι ίσως θα θυμάμαι αργότερα αυτή τη φράση. Κάθε περίοδος, κάθε εικόνα σου, κάθε απόφαση για το τι τελικά νιώθω δημιούργησε μια νέα στρώση. Ο εγκέφαλός μου θέλει γεωλόγους. Σκύβω πάνω στο χαρτί και νιώθω την εγκάρσια τομή όλων των στρώσεων μέσα μου. Βλέπω την καθεμιά με ζωντανά χρώματα και οσμές, σαν να δημιουργήθηκε μόλις. Λάμπουν και μοιάζουν ν’ αναφέρονται σε διαφορετικά πρόσωπα. Αλλά αναφέρονται σε σένα. Τριάντα χρόνια δημιουργείσαι μέσα μου ως παράσταση. Κι ως βούληση. Ως πλάνη.

Την τελευταία φορά σε θυμάμαι να γέρνεις το κεφάλι στο πλάι για να πεις όχι. Γιατί δεν μπορούσες πια να μιλήσεις. Εσύ ο κύριος καθηγητής, πάνω στην έδρα, ο «εξ έδρας» που σ’ έλεγαν οι φοιτητές, έτοιμος να εξηγήσεις μετά το βήξιμο, έτοιμος ν’ αποδείξεις πως δεν έχει νόημα η αναζήτηση μετά τον βήχα σου. Πως δεν υπάρχει νόημα μετά το δικό σου. Τώρα στο τηλέφωνο δεν μπορείς ν’ απαντήσεις. Σαλιαρίζεις στραβά και σ’ έχει εξουθενώσει η μοναξιά, οι οροί και οι ασκήσεις για τα σύμφωνα. Σε εξουθενώνει τ’ ότι έρχονται οι διδακτορικοί και το βλέπουν.

Γιατί βγάζαμε πάντα τον χειρότερο εαυτό; Με κατηγορούσες στα γράμματα, μ’ έλεγες αχάριστη, «απλατωνική», ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Αλλά αναφερόσουν στα λεφτά. Είχαμε τέσσερα χρόνια να ιδωθούμε, αλλά εμφανίστηκες να με βρίσεις στη νέα μου κουζίνα.

Οι αναμνήσεις… σαν πάγκος ρούχων με τη σαβούρα των εκπτώσεων. Λέγονται τόσα για το μέλλον, αλλά η πληρότητα έγκειται στο να ‘χει νόημα το παρελθόν. Στο να ‘χει νόημα η πορεία ώς εδώ. Ελπίδα σημαίνει πιθανότητα ολοκλήρωσης αυτού του νοήματος, όχι κατασκευή ενός νέου.

Ανεβαίνουμε στον αέρα – άλλα θα φοβόμασταν αν ξέραμε. Ηρεμώ, κοιτάζω απ’ το παράθυρο το πρωί κι έχει ένα πεντακάθαρο, συμπαγές γαλάζιο. Θέλει κανείς να βγει έξω στο φτερό να το πιάσει με τα χέρια σαν πουρέ ή ζελατίνα. Οταν σε σκέφτομαι, σκέφτομαι πως το γαλάζιο δεν έχει διάρκεια. Πως ανά πάσα στιγμή θα σκιστεί σαν αφίσα, να φανεί η ζωή: πολύπλοκη, ύπουλη, λερωμένη με κτηνωδίες.

Δίπλα μου κοιμάται ο μικρός, πρώτη φορά πετάει, το περίμενε εβδομάδες. Ζωγράφιζε αεροπλάνα με τρεις ανθρώπους. Αποφάσισα να σου κάνω έκπληξη, να τον φέρω για τα τριάντα μας. Μεγάλωσε και θέλει να γνωρίσει τον πατέρα του. Θέλει να γεμίσει το μυαλό και με σένα. Δεν θέλει να ρωτάει, θέλει να σε ξέρει και να σε βλέπει στον ύπνο του.

Να ξέρεις πως με πήρε ο παθολόγος σου. Ηταν ευγενής κι ευθύβολος. Μου τα ‘πε σε δυο προτάσεις. Γι’ αυτό μπήκα εδώ κι έρχομαι.

Γι’ αυτό ήρθα δηλαδή. Γι’ αυτό είμαι τώρα εδώ που το διαβάζεις. Είμαι με τον μικρό στο απέναντι καφέ. Πήρα τηλέφωνο κι έμαθα πως υπάρχει ακόμα. Είπαν δεν χρειάζεται, αλλά έκανα κράτηση, επέμεινα. Σε περιμένουμε διαγώνια απέναντι στο τζάμι και ίσως σ’ αναγνώρισε μόλις να σηκώνεις το κεφάλι. Αυτός απέναντι, μάτια μου, είναι ο μπαμπάς σου.

Ξέρεις, το μίσος είναι πολλά συναισθήματα, δεν είναι ένα. Είναι η εκβολή ενός μεγάλου ποταμού στο τέλος. Σπασμένα κλαδιά και λάσπη. Κάθε μεγάλος έρωτας οφείλει να τελειώσει στο μίσος, αν σέβεται τον εαυτό του. Εμείς τα καταφέραμε. Εγώ σίγουρα. Σου τα ‘χα δώσει όλα. Τα ‘δωσα όλα κι ήσουν ανίκανος να το δεις. Μόνο σελίδες ξέρεις να διαβάζεις. Μα αυτά που συνέβαιναν, δεν ήταν λέξεις. Κι η προσφορά, η καθημερινή θυσία δεν επιδέχεται περίληψη. Ο εγωισμός επιδέχεται.

Η τάφρος ανάμεσά μας. Σαν το κενό κάτω απ’ το φτερό. Η απύθμενη απόκλιση όσων δώσαμε. Οταν χωρίσαμε, μοίρασες τσάμπα συγχωροχάρτια στον εαυτό σου. Αιώνια εξιλέωσή σου μερικές αμφιβολίες ένα απόγευμα με μπόρα. Μισή τσιγκούνικη συγγνώμη, που προδιέθετε για νέα κύματα υπερηφάνειας. Κι ένα βρεγμένο μανίκι.

Λένε πως το επίπεδο της καρδιάς φαίνεται στη συνείδηση. Εγώ λέω πως φαίνεται στις επιλογές κι όχι στις τύψεις. Ας είναι. Το έσχατο επεισόδιο, μετά το μίσος, δεν μπορεί παρά να είναι ένα είδος επίγνωσης και ρωγμής. Είναι το επεισόδιο που ποτέ δεν προβάλλεται. Δεν ξέρω για επιστολές και στίχους, αλλά έχω γράψει για χάρη σου ένα απ’ τα κομψότερα κεφάλαια στην ιστορία της ματαιότητας.

Κι όταν έρθει το τέλος, είναι αμφίβολο αν θα στρέψεις αλλού τη μνήμη να μελαγχολήσεις. Θα σκεφτείς τον γιο μας, θα σκεφτείς εμένα να φιλώ τον ώμο σου την ώρα που γράφεις. Κι όμως αυτή η ελάχιστη νοσταλγία δεν θα ‘χει τίποτα από δικαιοσύνη. Θα οφείλεται στο τέλος, όχι σε μεταμέλεια.

Σταματώ γιατί ένας κύριος σηκώθηκε στον διάδρομο και φωνάζει.

* Κοιτάζει τον ουρανό πεθαίνοντας και θυμάται το αγαπημένο Αργος

Ο Αλέξιος Μάινας είναι μεταφραστής, συγγραφέας, ποιητής και δοκιμιογράφος