Ηταν ευτύχημα για τους Γερμανούς

Η μεγάλη επιρροή της Γερμανίας στην ΕΕ οφείλεται στην οικονομική ισχύ της χώρας και στη μακροχρόνια παραμονή των ηγετών της στην εξουσία. Το γεγονός αυτό προσέδιδε ένα μοναδικό κύρος στον/στην καγκελάριο της χώρας, το οποίο μπορούσε να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά για να διασφαλίσει μία σταθερή, ηγεμονική θέση στην ΕΕ.

Αυτό θα αλλάξει στο μέλλον: Με έξι κόμματα στην Ομοσπονδιακή Βουλή, είναι πολύ μεγαλύτερη η πιθανότητα κυβερνητικών αλλαγών. Οι κυβερνήσεις υφίστανται μία επιταχυνόμενη φθορά, η μάχη για ισχύ και επιρροή γίνεται σκληρότερη, η έφεση των κυβερνώντων κομμάτων να διαλύουν τον κυβερνητικό συνασπισμό, προκειμένου να αποκτήσουν στην επόμενη κυβέρνηση μεγαλύτερη επιρροή, θα ενισχυθεί. Με το τέλος της εποχής Μέρκελ θα κλείσει και μία 70χρονη και πλέον περίοδος της πολιτικής ιστορίας της Ομοσπονδιακής Γερμανίας. Η «Δημοκρατία Καγκελαρίου», όπως μπορεί να χαρακτηριστεί αυτή η περίοδος και αυτή η πολιτική συνθήκη, εκπνέει – αυτό θα το συνειδητοποιήσουν πολλοί με δυσφορία αργότερα.

Η αλλαγή αυτών των πολιτικών παραμέτρων έχει δρομολογηθεί ήδη από καιρό. Ωστόσο, μέχρι στιγμής έμειναν περιορισμένες οι επιπτώσεις της, εξαιτίας της πολιτικής στρατηγικής της Μέρκελ: αθρόα ενσωμάτωση των πολιτικών ανταγωνιστών και ευρεία αποδοχή και οικειοποίηση των πολιτικών στόχων, όχι μόνον του κυβερνητικού της εταίρου, των Σοσιαλδημοκρατών, αλλά και των Πρασίνων της αντιπολίτευσης, προκειμένου να ανακόψει εν τη γενέσει της την πολιτική πόλωση. Με τον τρόπο αυτόν η Ανγκελα Μέρκελ κατόρθωσε να διασφαλίσει για τη Χριστιανοδημοκρατική Ενωση (CDU) και το υπόβαθρο της δικής της εξουσίας μία στρατηγικά κομβική θέση, καθιστώντας ανέφικτο τον σχηματισμό κυβέρνησης χωρίς αυτήν ή εναντίον της.

Συνέπεια αυτής της στρατηγικής εξουσίας ήταν φυσικά να ξεθωριάσει προγραμματικά το CDU, να αποστασιοποιηθεί το κόμμα από τις παραδοσιακές συντηρητικές θέσεις του. Επιπρόσθετα, η Μέρκελ δεν ήταν ποτέ πολιτικός της ηγετικής πρωτοβουλίας. Το μοντέλο πολιτικής διαχείρισης που εφήρμοσε ήταν: Παρατήρηση επί μακρόν και λήψη αποφάσεων στο τέλος. Ηταν η στρατηγική της «θεσμοποιημένης συναίνεσης», με την οποία η Ανγκελα Μέρκελ κατόρθωσε να παραμείνει στο επίκεντρο του πολιτικού γίγνεσθαι. Αυτό δεν θα είναι πλέον εφικτό στο μέλλον, σε αυτήν τη μορφή.

Ανεξάρτητα από αυτές τις συστημικές παραμέτρους, η Μέρκελ ανέπτυξε ένα ηγετικό στυλ, το οποίο ταίριαζε απολύτως στις προκλήσεις που κλήθηκε να διαχειριστεί. Οι τέσσερις μεγάλες κρίσεις με τις οποίες βρέθηκε αντιμέτωπη – η ευρωκρίση, η προσφυγική κρίση, το Brexit και η πανδημία κορωνοϊού – είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τη μεγάλη αβεβαιότητα για την εξέλιξη της πορείας τους. Αναμονή και παρατήρηση, πριν από τη λήψη των αποφάσεων, δηλαδή η στρατηγική της αποφυγής λάθους, ήταν υπό αυτές τις συνθήκες το ευφυέστερο που μπορούσε κανείς να κάνει. Το πολιτικό στυλ της καγκελαρίου έδενε με το είδος των προκλήσεων.

Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι οι καθυστερημένες αποφάσεις είναι και ο σωστός τρόπος διακυβέρνησης και άσκησης εξουσίας. Οι συνθήκες και οι πολιτικές παράμετροι μπορούν να είναι τέτοιες, ώστε να απαιτείται ταχύτητα αποφάσεων και αποφασιστική ηγεσία.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της δημοκρατίας είναι ότι μπορεί να αλλάζει η πολιτική ηγεσία, όταν οι ικανότητές της δεν εναρμονίζονται με τις προκλήσεις. Το γεγονός ότι στην περίπτωση της Μέρκελ τα ηγετικά της χαρακτηριστικά ανταποκρίνονταν στις ανάγκες των καιρών ερμηνεύει εν πολλοίς και τη μακρόχρονη παραμονή της στην εξουσία.

Πολιτικά ήταν ευτύχημα για τους Γερμανούς, οι οποίοι θα τη θυμούνται για πάρα πολύ καιρό.

Ο Χέρφριντ Μίνκλερ, σήμερα ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου όπου δίδαξε στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών, είναι από τους προβεβλημένους πολιτειολόγους της Γερμανίας, με πλούσιο ερευνητικό έργο στην πολιτική θεωρία και στην ιστορία ιδεών, ιδιαίτερα γνωστός για την έρευνά του στον Μακιαβέλι.