Η πολιτική οικονομία της κλιματικής αλλαγής

Οι πρόσφατες ανεξέλεγκτες πυρκαγιές που έπληξαν τη χώρα κατέστησαν σαφές, ακόμα και στους πλέον δύσπιστους, ότι η αλλαγή του κλίματος, ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας, για την οποία οι ειδικοί είχαν αρχίσει – δειλά είναι η αλήθεια – να προειδοποιούν ήδη από τη δεκαετία του 1970, συντελείται και μάλιστα με επιταχυνόμενο ρυθμό. Ολοένα και συχνότερα ο πλανήτης, αλλά και η χώρα μας ειδικότερα, έρχεται αντιμέτωπος με ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική δραστηριότητα και σε πολλές περιπτώσεις ακόμα και την ίδια την ανθρώπινη, και όχι μόνο, ύπαρξη.

Οπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η κλιματική αλλαγή είναι ένα ζήτημα του οποίου η διαχείριση υπερβαίνει τα στενά όρια της εθνικής κυριαρχίας και συνεπώς απαιτείται διεθνής συνεργασία και συντονισμός δράσεων. Το ερώτημα ωστόσο που ανακύπτει είναι γιατί, ενώ τα προειδοποιητικά μηνύματα είναι τόσο ξεκάθαρα, η ανθρωπότητα επιδεικνύει μεγάλη ολιγωρία στην υιοθέτηση των κατάλληλων πολιτικών.

Πιθανότατα η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα βρίσκεται στο οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η μετάβαση από μια οικονομία υψηλών ρύπων σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, ότι μια παραγωγική μονάδα που χρησιμοποιεί συμβατικές υποδομές θα πρέπει να επωμιστεί ένα σημαντικό κόστος προκειμένου να αντικαταστήσει αυτές τις τεχνολογίες με άλλες περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον. Και βέβαια εδώ προκύπτει ένα δεύτερο, συμπληρωματικό στο πρώτο, ερώτημα. Ποιος θα αναλάβει το κόστος αυτό; Η ιδιωτική επιχείρηση ή ο μέσος φορολογούμενος;

Με βάση τις αρχές της οικονομικής θεωρίας, θα πρέπει να το επωμιστεί κυρίως ο μέσος φορολογούμενος, καθώς η αντικατάσταση της ρυπογόνας τεχνολογίας έχει ευρύτερα κοινωνικά οφέλη. Παραταύτα, η αύξηση της φορολογίας – έστω και αν εξυπηρετεί ευγενείς σκοπούς – είναι μια πολιτικά δύσκολη απόφαση, ειδικά αν μεταξύ των πολιτών υπάρχουν είτε αρνητές της κλιματικής αλλαγής είτε και εκείνοι που δεν διακρίνονται για τον κοινωνικό αλτρουισμό τους, καθώς θεωρούν πως το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι κάτι μακρινό που δεν απειλεί τον δικό τους κύκλο ύπαρξης σε αυτόν τον πλανήτη.

Η ταχύτητα εντούτοις με την οποία φαίνεται να συντελείται η κλιματική αλλαγή δείχνει ότι πλέον η νέα γενιά σίγουρα, αλλά και οι μεσήλικες με μεγάλη πιθανότητα, θα κληθούν να επιβιώσουν σε ένα φυσικό περιβάλλον πολύ διαφορετικό από εκείνο στο οποίο μεγάλωσαν. Την ίδια στιγμή το οικονομικό κόστος που συνεπάγονται οι καταστροφές οι οποίες συνδέονται με τα ακραία καιρικά φαινόμενα αρχίζει να καθιστά την ανοχή ως προς την κλιματική αλλαγή ένα ακριβό σπορ και πάντως ακριβότερο από την υιοθέτηση μέτρων για την αντιμετώπισή της.

Εστω και την ύστατη στιγμή οι κυβερνήσεις πρέπει συντονισμένα να αναλάβουν τις ευθύνες τους, έχοντας ως γνώμονα την κοινωνική ευημερία όχι μόνο της σημερινής, αλλά και των επερχόμενων γενεών, που θα αναγκαστούν, εάν δεν ληφθούν μέτρα, να ζήσουν σε ένα δυστοπικό φυσικό και συνεπακόλουθα κοινωνικό περιβάλλον.

Και αν δεν τους κινητροδοτεί αρκετά αυτό, τότε ας αναλογιστούν τις οικονομικές συνέπειες που θα καθίστανται μη διαχειρίσιμες όσο η δυστοπία θα πραγματώνεται.

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό
Πανεπιστήμιο Αθηνών