Ευρωπαϊκή «δύναμη ταχείας επέμβασης» με 5.000 στρατιώτες έως τον Μάρτιο του 2022

Η χαοτική αποχώρηση των δυτικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν έδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Eνωση πρέπει να επέμβει στρατιωτικά σε μια κρίση χωρίς να βασίζεται στα αμερικανικά στρατεύματα, διαπιστώνουν ανώτεροι αξιωματούχοι της ΕΕ. Δύο δεκαετίες αφότου οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν για πρώτη φορά να δημιουργήσουν μια δύναμη 50.000-60.000 στρατιωτών, αλλά δεν κατάφεραν ακόμα να τη θέσουν σε λειτουργία, τα κράτη της ΕΕ στοχεύουν και πάλι στη δημιουργία μιας «δύναμης ταχείας επέμβασης» που θα αριθμεί 5.000 μέλη. Η επιθυμία είναι να έχει ολοκληρωθεί μια συμφωνία για τον σχεδιασμό της έως τον Μάρτιο του 2022.

Oμως, καθώς οι υπουργοί Aμυνας της ΕΕ συναντήθηκαν χθες στην πρωτεύουσα της Σλοβενίας, τη Λιουμπλιάνα, η πολιτική αποφασιστικότητα που διαφαίνεται στις Βρυξέλλες, στο Παρίσι και στο Βερολίνο θα εξατμιστεί ξανά, εκτός εάν η Ενωση συμφωνήσει σχετικά με έναν γρήγορο μηχανισμό λήψης αποφάσεων για την ανάπτυξη στρατευμάτων.

Δύο ανώτεροι αξιωματούχοι, μιλώντας στο πρακτορείο Ρόιτερ, εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για το γεγονός ότι μια οικονομική δύναμη όπως η ΕΕ δεν ήταν σε θέση να προστατεύσει το αεροδρόμιο της Καμπούλ για άλλες τρεις ημέρες μετά την προθεσμία αποχώρησης των ΗΠΑ στις 31 Αυγούστου, ώστε να γίνουν περισσότερες εκκενώσεις.

Η Γαλλία, η Γερμανία αλλά και η Βρετανία (που δεν είναι πια μέλος της ΕΕ) ήταν μεταξύ εκείνων που χρειαζόντουσαν περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τις εκκενώσεις των πολιτών τους και των Αφγανών μετά την κατάληψη της χώρας από τους Ταλιμπάν στις 15 Αυγούστου. «Δεν χρειαζόμαστε ένα άλλο τέτοιο γεωπολιτικό γεγονός για να κατανοήσουμε ότι η ΕΕ πρέπει να προσπαθήσει για μεγαλύτερη αυτονομία λήψης αποφάσεων και μεγαλύτερη ικανότητα δράσης στον κόσμο», δήλωσε χθες ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ. Το ΝΑΤΟ υποστηρίζει τέτοιες απόψεις και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καλέσει τους Ευρωπαίους να επενδύσουν στην ανάπτυξη στρατευμάτων.

Η αίσθηση της παράλυσης όσον αφορά το Αφγανιστάν ήταν ιδιαίτερα έντονη στις πρωτεύουσες της ΕΕ επειδή η στρατιωτική δύναμη των 6.000 Αμερικανών που χρησιμοποιήθηκε για να εξασφαλίσει το αεροδρόμιο της Καμπούλ είχε περίπου το ίδιο μέγεθος με τις ομάδες μάχης που διαθέτει η Ενωση από το 2007 αλλά δεν χρησιμοποιεί. Ηταν επίσης μια περίπτωση déjà vu. Στη δεκαετία του 1990, οι κυβερνήσεις της ΕΕ αποδείχθηκαν ανίκανες να ενεργήσουν ομαδικά στους πολέμους των Βαλκανίων και βασίστηκαν στο ΝΑΤΟ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ για να σταματήσει η αιματοχυσία.

«Πρέπει να ενισχύσουμε την Ευρώπη, έτσι ώστε να μη χρειάζεται να στηριζόμαστε πια στους Αμερικανούς», δήλωσε ο Αρμιν Λάσετ, ο υποψήφιος των γερμανών Χριστιανοδημοκρατών για να διαδεχθεί την καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ, κατά τη διάρκεια συζήτησης για τις ομοσπονδιακές εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου στη Γερμανία.

Οι εκ περιτροπής ομάδες μάχης της ΕΕ χρειάζονται την έγκριση και των 27 κρατών – μελών, ενώ γενικά απαιτείται έγκριση με απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι προηγούμενες προσπάθειες για ανάπτυξη δυνάμεων στο Τσαντ και στη Λιβύη απέτυχαν. Οι διαφωνίες για τη χρηματοδότηση αποτελούν βασικό ζήτημα. Μια λύση θα μπορούσε να είναι η διάσπαση των ομάδων μάχης σε μικρότερες μονάδες για να γίνουν πιο ευέλικτες και να αναπτύσσονται πιο εύκολα, σύμφωνα με τον Νίκλας Νοβάκι, ειδικό στην άμυνα της ΕΕ στο Κέντρο Wilfred Martens στις Βρυξέλλες. «Διαφορετικά, είναι σαν να παίζεις ρουλέτα, γιατί σήμερα χρειάζεσαι μια ομάδα μάχης με επικεφαλής κάποιο κράτος της ΕΕ που έχει συγκεκριμένο ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη κρίση».

Η ΕΕ θα παρουσιάσει σχέδιο για μια «δύναμη ταχείας επέμβασης» τον Νοέμβριο και η ελπίδα είναι ότι θα επιτευχθεί συμφωνία όταν η Γαλλία, η ηγετική στρατιωτική δύναμη της ΕΕ, αναλάβει την εξάμηνη προεδρία της τον Ιανουάριο. Η εξωτερική πολιτική του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική», καθώς και η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 έχουν ήδη επιταχύνει τις διεργασίες στις Βρυξέλλες για τη δημιουργία μιας κοινής αμυντικής πολιτικής της ΕΕ.

Στα τέλη του 2017, οι κυβερνήσεις της ΕΕ ξεκίνησαν ένα σύμφωνο για την από κοινού χρηματοδότηση και ανάπτυξη ενόπλων δυνάμεων, κάτι που αξιωματούχος είχε χαρακτηρίσει τότε ως «άσχημα νέα για τους εχθρούς μας», ακόμη και αν οι κοινές στρατιωτικές δυνάμεις χρειαστούν χρόνια για να είναι έτοιμες.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ χαιρέτισε την ένταξη των ΗΠΑ σε ένα σχέδιο υπό την ηγεσία της ΕΕ που επιτρέπει στα στρατεύματα να κινούνται πιο γρήγορα σε όλη την Ευρώπη σε περίπτωση σύγκρουσης με τη Ρωσία. Αλλά η εστίαση στην έρευνα κοινών αμυντικών ικανοτήτων έχει αποσπάσει την προσοχή από την άμεση διαχείριση κρίσεων. «Το βασικό πρόβλημα είναι η πολιτική βούληση», σχολιάζει ο Κάρλο Μασάλα, ειδικός διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Bundeswehr στο Μόναχο. «Μπορεί να υπάρχουν 50.000 ή 60.000 άριστα εκπαιδευμένοι άνδρες και γυναίκες για τέτοιου είδους επιχειρήσεις. Αλλά αν δεν υπάρχει πολιτική βούληση δεν θα λειτουργήσει».