Ανασχηματισμοί, πέλαγα και ξέρες

Αυτό που συμβαίνει κάθε φορά που ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος ανακοινώνει έναν ανασχηματισμό είναι ότι η ανακοίνωση συνοδεύεται από την παράλληλη επίκληση μιας κάποιας «νέας αρχής». Η ανάγκη για ένα «φρέσκο» ξεκίνημα είναι η νομιμοποιητική βάση κάθε ανασχηματισμού, αναδόμησης ή όπως αλλιώς μπορεί να σκεφτεί κανείς να ονομάσει το μοίρασμα της τράπουλας με τις θέσεις στο τραπέζι του Υπουργικού Συμβουλίου. Αυτό όμως που δεν συμβαίνει ποτέ – αλλά ποτέ – είναι να μιλήσει κανείς για το τέλος που προϋποθέτει η δυνατότητα κάθε νέας αρχής: για να γίνει αυτή η αρχή, πρέπει κάτι να έχει φτάσει στο τέλος του. Τι είναι αυτό; Είναι η περίοδος της κυβερνητικής αισιοδοξίας: το διάστημα κατά το οποίο ένας πρωθυπουργός πιστεύει ότι η κυβέρνησή του εξακολουθεί να έχει τη δυναμική ή, τουλάχιστον, την αναγκαία αποδοχή που την οδήγησε αρχικά στην εξουσία. Και ενώ άπαντες ασχολούνται με το δεύτερο θέμα, της «νέας» αρχής και, κυρίως, με τα πρόσωπα που την επωμίζονται, περίπου ουδείς στέκεται στο πρώτο – στο ερώτημα του τι γίνεται με το πραγματικό πρόβλημα της κυβέρνησης: με τα αίτια που φέρνουν το τέλος της εποχής της κυβερνητικής αισιοδοξίας. Ξεχνούν δηλαδή ότι ουδέποτε γίνεται ανασχηματισμός όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά: είναι ο «φάρος» που φωτίζει τα αβαθή, τις ξέρες και, εντέλει, τα βράχια που έχει μπροστά της μια κυβέρνηση όταν αυτό το πέλαγος της αισιοδοξίας έχει μείνει πια πίσω της.

Με αυτά δεδομένα, κάθε ανασχηματισμός έχει να κάνει με δύο πράγματα: με την εικόνα μιας κυβέρνησης και με τις ισορροπίες που βρίσκονται πίσω από αυτήν: ιδίως στις σχέσεις με το εκάστοτε κυβερνητικό κόμμα. Δεν έχει να κάνει ή, αν έχει, έχει ελάχιστα με την πραγματική βελτίωση της όποιας πραγματικής απόδοσής της. Εκτός ελαχίστων και σπάνιων εξαιρέσεων, ουδείς πιστεύει πραγματικά ότι η τοποθέτηση του α’ ή του β’ στη θέση του γ’ ή του δ’ υπουργού θα επηρεάσει πραγματικά την ποιότητα της απόδοσης έργου στον αντίστοιχο τομέα. Αυτό που υποτίθεται ότι είναι η καρδιά της επιχείρησης «ανασχηματισμός» ουσιαστικά δεν απασχολεί κανέναν. Μόνο αφελής μπορεί να είναι κάποιος εάν φαντάζεται ότι αυτός είναι ο λόγος που ένας πρωθυπουργός ενεργοποιεί το παιχνίδι με τις καρέκλες. Γι’ αυτό άλλωστε γενικά στους ανασχηματισμούς ένα Υπουργικό Συμβούλιο δεν αλλάζει τόσο πολύ. Ως επί το πλείστον, τα ίδια πρόσωπα αλλάζουν μεταξύ τους θέσεις – και κάποια μένουν χωρίς, επιτρέποντας την είσοδο άλλων από τον κυβερνητικό «πάγκο». Ο κύριος σκοπός αυτού του κυβερνητικού «repackaging» είναι να πουληθεί το κυβερνητικό προϊόν, που μάλλον έχει αρχίσει να κουράζει, περίπου σαν καινούργιο. Και συνήθως αυτό πετυχαίνει – αλλά για λίγο: το προσδόκιμο ζωής μιας τέτοιας «ένεσης» εικόνας εξαντλείται γρήγορα, συνήθως όταν τελειώσουν και τα κουτσομπολιά, τα παρασκήνια και οι γκρίνιες που τη συνοδεύουν. Και η πραγματικότητα επανέρχεται ισχυρή και δριμύτερη.

Εκείνο που θεωρητικά θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη διάρκεια σε σχέση με τις επιλογές ενός ανασχηματισμού είναι η αναδιαμόρφωση της ισορροπίας πίσω από μια κυβέρνηση. Ομως και αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο, καθώς η πραγματική ισορροπία που έχει προϋπάρξει δεν είναι στην τύχη, ούτε στον αέρα: κάτι εκφράζει. Και αυτό το κάτι εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση που, αν την πειράξει πολύ ένας πρωθυπουργός, κινδυνεύει πια από το δικό του οικοδόμημα να πέσει να τον πλακώσει. Η πιο συχνή «συνταγή»; Οι κυβερνήσεις μεγαλώνουν. Υστερα από κάθε ανασχηματισμό οι κυβερνήσεις βγαίνουν πιο πολυπρόσωπες, προκειμένου τα παραπάνω σταυρόλεξα να «λυθούν» όλα μαζί. Ομως, τελικά ουδέποτε λύνονται. Και η ουσία παραμένει: το πέλαγος έχει πια μείνει πίσω. Γι’ αυτό και γίνονται όλα αυτά…