Η πανσέληνος και η φωνή

Εχω χρόνια να ακούσω το τραγούδι σου. Μόνο όταν περπατάω και ξαφνικά με πλημμυρίζει ένα ζεστό αίσθημα, θυμάμαι ότι υπήρξες, ότι δεν είσαι ανάμνηση, αλλά τραγούδι και μάλιστα θαλασσινό. Είμαι τρομαγμένη, γιατί πριν από λίγες μέρες συνειδητοποίησα ότι έχω ξεχάσει τη φωνή σου. Κάποτε η ηχώ, δηλαδή η μνήμη, μάζευε τις φωνές μας, τα κομμάτια της αλλοτινής μουσικής, διάσπαρτα στο νου όπως στην ακτή τα κοχύλια. Ετσι, μέσα στο φως της αυγής μπορούσα να ακούσω ξαφνικά τη φωνή σου σαν να ήσουν δίπλα μου.

Ζούμε με τη Μαρία σ’ ένα νησί εδώ και λίγα χρόνια. Περνάμε τους χειμώνες σ’ ένα ορεινό χωριό, ο τόπος εδώ είναι γεμάτος βουνά, και την άνοιξη κατεβαίνουμε στη θάλασσα. Είναι η εποχή που φιλοξενούμαστε σ’ ένα εξοχικό σπίτι που δεν απέχει πολύ από την παραλία. Το καλοκαίρι ο όρμος κάτω από το σπίτι μας γεμίζει παραθεριστές. Πριν από τα σκαλιά που οδηγούν ως εκεί, υπάρχει μια εκκλησία και το νεκροταφείο. Από κάτω, μέσα στον μικρό όρμο, υπάρχει πάνω σ’ έναν βράχο το άγαλμα ενός κοριτσιού. Δεν γνωρίζουμε πολλά γι’ αυτό, εκτός από το ότι πνίγηκε εδώ.

Οι κολυμβητές πιάνονται για λίγο από τον βράχο για να ξεκουραστούν ή φωτογραφίζονται δίπλα στο άγαλμα. Καμιά φορά φαντάζομαι τον Αίολο να εξαπολύει ανέμους από τη σπηλιά ή από το τσουβάλι, δεν σταματάει ποτέ να φυσάει εδώ, φαντάζομαι τους ανέμους σαν ανθρώπους με επιθυμίες, να ανακατεύουν τα μαλλιά των παιδιών που κυνηγιούνται, να γυρνάνε να δουν τα κατάρτια των πλοίων, να ξαποσταίνουν στη στεριά ή να χορεύουν στον ανοιχτό ορίζοντα.

Τον χειμώνα με τον αέρα και τη βροχή γίνονται συχνά κατολισθήσεις, δρόμοι φράζουν, μονοπάτια διακόπτονται και μερικά εξαφανίζονται. Ορισμένα οι κάτοικοι τα καθαρίζουν και τα ανοίγουν ξανά, άλλα πάλι όχι. Τον περασμένο Δεκέμβρη κατέβηκα από το χωριό στη Χώρα για να παραλάβω ένα δέμα από το ταχυδρομείο και ο αέρας με έριξε κάτω, δυσκολεύτηκα να σηκωθώ, μου φάνηκε πως ο άνεμος ούρλιαζε στα αφτιά μου, δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα σε μένα και σ’ έναν πεσμένο κορμό δέντρου.

Θυμήθηκα εκείνη την ιστορία που μου είχες πει για το ποτάμι στο χωριό σου που ξεχείλισε και παρέσυρε το νεκροταφείο, και μαζί του τον τάφο και τα οστά του πατέρα σου. Οι κάτοικοι του χωριού μάζεψαν ό,τι βρήκαν, οι νεκροί σκόρπισαν. Οταν πήγες, έψαξες κι εσύ, αλλά δεν κατάφερες να βρεις τίποτα. Στο τέλος μπήκες βαθιά μέσα στο δάσος, είπες ότι εκείνη τη μέρα σού φάνηκε πως τα δέντρα είχαν μεγαλώσει κι άλλο, πως άκουγες τα ελαφρά βήματα της άνοιξης και μπορούσες να παρατηρήσεις τα χρώματα, ένιωθες μια βαθιά ανακούφιση, απολάμβανες τον καθαρό αέρα, περίμενες να δεις και αλεπούδες, αλλά τελικά δεν φάνηκαν. Το ίδιο βράδυ μέθυσες και με πήρες τηλέφωνο, αλλά ήταν αργά και δεν το σήκωσα, δεν θυμάμαι αν κοιμόμουν ούτε τι έκανα, μιλήσαμε πάντως την άλλη μέρα και μου τα αφηγήθηκες όλα. Παρατήρησα πόσο εύκολα μεθάς και πόσο μόνος ήσουν στο χωριό, οι άνθρωποι εκεί σου δίνανε, είπες, κακές συμβουλές. Οι άνθρωποι εδώ δεν δίνουνε συμβουλές και αποφεύγουνε να συζητάνε για τα προβλήματα και τις δυσκολίες της ζωής, είναι κλειστοί.

Αναρωτιέμαι αν όσα θυμάμαι είναι σωστά, οι αναμνήσεις μου και οι αναμνήσεις των άλλων μπλέκονται όλο και περισσότερο μέσα μου. Θυμάμαι τη θεία Μερόπη που όταν γέρασε, μπέρδευε τα πρόσωπα, τους τόπους και τις ημερομηνίες, μπέρδευε, για παράδειγμα, την παιδική της ηλικία με την παιδική ηλικία των παιδιών της και τις αναμνήσεις των τριών συζύγων της με τις δικές της. Επιπλέον, προς το τέλος της ζωής της οι τρεις της σύζυγοι είχαν αποχτήσει τα χαρακτηριστικά των συναισθημάτων της για αυτούς, ήταν προέκταση της εικόνας που είχε για τον εαυτό της όπως υπήρξε μαζί τους, θυμόταν τον εαυτό της να τους αγαπά και τον τρόπο που τους αγαπούσε. Όταν ήρθαν να την δουν και να την αποχαιρετήσουν, οι τρεις σύζυγοι της θύμιζαν ο ένας τον άλλον. Και οι τρεις την αποχαιρέτησαν με τα τραγούδια που αγαπούσε και τα οποία θυμόταν ως το τέλος με σχετική ακρίβεια.

Σήμερα άνοιξα το παράθυρο και σκέφτηκα την ευτυχία, όπως με βρήκε σε ένα ξέφωτο πριν χρόνια, η ευτυχία είχε το χρώμα του κυκλάμινου ντυμένου με φως. Θα σου άρεσε εδώ, πιστεύω, θα σου άρεσαν τα αμέτρητα λευκά σκαλιά, η λευκότητα, κάθε μέρα θα ντυνόσουν βιαστικά για να βγεις έξω, θα εξερευνούσες ασταμάτητα, θα ήσουν τουρίστας ασφαλώς, ωστόσο το τοπίο θα σου έδινε μια ευκαιρία. Το καλοκαίρι, από το σπίτι βλέπω μέσα στο αρχιπέλαγος τα μικρά νησιά και τους βράχους που σχεδόν συνορεύουν με το δικό μας. Ολα μοιάζουν πολύ μοναχικά. Αύριο είναι η αυγουστιάτικη πανσέληνος. Θέλω να της μιλήσω. Θέλω να της πω πως κουράστηκα, πως ήρθα ως εδώ πριν χρόνια με το πλοίο διασχίζοντας το σκοτάδι για να γίνω κάτι άλλο.

Η πανσέληνος τον Αύγουστο στην Ελλάδα είναι κατακόκκινη. Τριζοβολά όπως η φωτιά. Είναι ζεστή και κόκκινη. Δεν μοιάζει καθόλου με το φεγγάρι, δεν θυμίζει σε τίποτα τους πάγους. Μοιάζει με το αίμα, το αίμα που ο παλμός του θυμάται πως είσαι τραγούδι και όχι ανάμνηση. Ηρθα ως εδώ για να γίνω θαλασσινό πλάσμα και να μην ξεχάσω. Η ακτογραμμή των νησιών είναι η ραχοκοκαλιά σου, τα ρεύματα είναι οι φλέβες σου, ό,τι εξαφανίζεται από τον χάρτη υπάρχει στο σώμα σου. Και το σώμα σου μαθαίνει στους ανθρώπους να τραγουδούν τα τραγούδια της πανσελήνου. Είναι σημαντικό να βρίσκομαι κοντά στη θάλασσα, η θάλασσα αφαιρεί το βάρος και τον πόνο, είναι ο τόπος όπου αναπαύονται οι πνιγμένοι, τα ναυάγια, αρχαίες πόλεις, γοργόνες και η αγάπη. Το νερό δημιουργεί κοιλότητες, με τον ίδιο τρόπο το τοπίο σπρώχνει τα πράγματα και μετατοπίζονται όπως ο αμνιακός σάκος μετατοπίζει τα εσωτερικά όργανα. Επιπλέον όσο πιο κοντά είσαι στη θάλασσα, τόσο πιο καθαρά ακούς τα θαλασσινά τραγούδια. Εγώ τα ακούω όπου κι αν βρίσκομαι, στις πόλεις όμως αυτό είναι δύσκολο, τα τραγούδια βρίσκουν τοίχο, οι άνθρωποι εκεί έχουν χρόνια να τραγουδήσουν.

Ετσι αποφάσισα πριν από μερικά χρόνια να κάνω αυτό το ταξίδι με πλοίο, νυχτερινό, λένε ότι η ποίηση υπάρχει και στο σκοτάδι, καμιά φορά είναι ένα κουτί γεμάτο σκοτάδι, ίσως είναι ένα μουσικό σκοτάδι. Αναρωτιέμαι αν έχεις κι εσύ ένα μουσικό κουτί που το ανοίγεις  στο σκοτάδι ή με την πανσέληνο. Η αλήθεια είναι πως κουράστηκα να είμαι άνθρωπος: θα προτιμούσα να ήμουν γλάρος, δέντρο, θαλασσινή σπηλιά ή κοχύλι. Η παραλία κάτω από το σπίτι μας είναι βραχώδης, αστραφτερή και πολύ καθαρή. Μου αρέσει να κατεβαίνω εκεί και να φαντάζομαι τα πνεύματα να κατεβαίνουν στη θάλασσα. Αραγε εσύ κατεβαίνεις ακόμα ως την ακτή; Θυμάσαι το σώμα σου μες στο νερό; Εγώ έχω χάσει από καιρό τις αναμνήσεις μου, δεν βλέπω και δεν ξεχωρίζω τα χρώματα, όλα βυθίζονται αργά. Η μνήμη γίνεται ηλιοβασίλεμα.

Σε τι ωφελούν οι αναμνήσεις; Οταν η μέρα τελειώνει και η πανσέληνος εμφανίζεται στον ουρανό μου, κατεβαίνω στη θάλασσα και βρίσκω εκεί τη μουσική άθικτη. Μαζεύω τα κοχύλια στην παλάμη μου, φρέσκα και αλμυρά, μπορώ ακόμα να ακούω τα τραγούδια τους, ναι, αυτό με κάνει ευτυχισμένη, και κάποτε ένα φτερό με ακουμπάει στο μάγουλο. Ισως μια μέρα καταφέρω να συλλέξω ό,τι υπάρχει εδώ και μου θυμίζει εσένα, ίσως ανασυνθέσω τη φωνή σου. Ωστόσο ξέρω ότι θα μπορέσω να αγγίξω ξανά τη φωνή σου, όπως αγγίζει κανείς μερικές φορές το φως και τον αέρα, ξέρω ότι η φωνή σου θα ξυπνήσει μέσα μου ή θα με χτυπήσει από κάποια μεριά σαν ριπή ανέμου, θα γυρίσω και θα την ακούσω, ξέρω πως θα ντυθώ τη φωνή σου όπως ντύνομαι τα φύλλα που πέφτουν, θα ρίξω ξύλα από τη φωνή σου στη φωτιά, ίσως μια μέρα αναγνωρίσω στη φωνή σου τη φωνή μου, ίσως καταφέρω να σώσω αυτό για το οποίο ταξίδεψα ως εδώ, τη μόνη ζωή που μου ανήκει.