Το μοντέλο των ανασχηματισμών του Μητσοτάκη

Ο Ανδρέας Παπανδρέου, λένε εκείνοι που είχαν μελετήσει την πρωθυπουργική του συμπεριφορά, έδενε σαν καρότο τους ανασχηματισμούς μπροστά από τα άλογα του υπουργικού του συμβουλίου. Ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος, σύμφωνα με τους φαν του, προτιμούσε μια περίπου σταθερή σύνθεση στις κυβερνήσεις του – έκανε μόνο παρεμβάσεις ειδικού σκοπού. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης μέσα σε τρία χρόνια θητείας άλλαξε τρεις φορές το κυβερνητικό του σχήμα. Ο Κώστας Σημίτης, πάλι, χρειάστηκε μια τριετία ώσπου να ανασχηματίσει για πρώτη φορά το δικό του. Οι περισσότεροι πρωθυπουργοί της Μεταπολίτευσης κατέληξαν να αποκτήσουν το προσωπικό τους μοντέλο ανασχηματισμών – εκείνο που ταίριαζε με την πολιτική τους προσωπικότητα, κι αναδείκνυε τελικά τον τρόπο που προτιμούσαν να κυβερνούν. Σήμερα, 25 μήνες μετά τη νίκη του στις εκλογές και μόλις μία εβδομάδα από τον τρίτο του ανασχηματισμό, ποιο θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι το μοντέλο του Κυριάκου Μητσοτάκη;

«ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΝΑΔΙΑΤΑΞΗ». Οι αλλαγές που ανακοινώθηκαν την περασμένη Παρασκευή από το Μέγαρο Μαξίμου πλασαρίστηκαν από το στενό πρωθυπουργικό επιτελείο σαν «εσωτερική αναδιάταξη δυνάμεων» στην κυβερνητική έδρα ενόψει του νέου απαιτητικού πρότζεκτ που καλείται να φέρει εις πέρας το επιτελικό κράτος, της ταχείας αποζημίωσης των πυροπλήκτων, αλλά και της επίσης γρήγορης ανασυγκρότησης των περιοχών που κατέστρεψαν οι πυρκαγιές οικονομικά και οικολογικά, δηλαδή. Διαβάστηκαν, παρ’ όλα αυτά, από τους παροικούντες την πολιτική αγορά ως ένας «μίνι ανασχηματισμός» που προετοιμάζει το έδαφος για έναν δομικό, ο οποίος θα έρθει αργότερα – «σε χρόνο που θα κρίνει κατάλληλο ο Πρωθυπουργός», όπως επαναλαμβάνουν κυβερνητικές πηγές και «σίγουρα όχι κατά την ώρα της μάχης», όπως σπεύδουν να συμπληρώσουν.

Κι όμως, οι τελευταίες ανακατατάξεις που αποφάσισε ο Μητσοτάκης έχουν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία με τους δύο ανασχηματισμούς που έχουν προηγηθεί απ’ όσα υπονοεί η διαρροή μιας επικείμενης σαρωτικής αναδιάταξης των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου. Μια γρήγορη αναδρομή στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν το αποδεικνύει.

– Στις 5 Αυγούστου του 2020 ανασχημάτισε για πρώτη φορά το κυβερνητικό του σχήμα. Τότε, ο Θόδωρος Σκυλακάκης αναβαθμίστηκε από υφυπουργός Οικονομικών σε αναπληρωτή υπουργό της οδού Νίκης. Το ίδιο κι ο Νίκος Παπαθανάσης, που έγινε από υφυπουργός, αναπληρωτής υπουργός στο Ανάπτυξης και Επενδύσεων. Ο Πάνος Τσακλόγλου τοποθετήθηκε στην καρέκλα του υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων για να τρέξει το νέο ασφαλιστικό, ενώ δύο ακόμη υφυπουργοί συμπλήρωσαν το λίφτινγκ που οδήγησε στη «δεύτερη κυβέρνηση Μητσοτάκη».

-Πέντε μήνες αργότερα, ο νέος κυβερνητικός εκπρόσωπος, Χρήστος Ταραντίλης, πληροφορούσε το φιλοθέαμον κοινό ότι «η θητεία μιας κυβέρνησης δεν είναι μια προβλέψιμη ευθεία γραμμή. Ανακύπτουν νέες προκλήσεις και ανάγκες που επιβάλλουν την αναδιάταξη του δυναμικού της με την αξιοποίηση προσώπων σε νέους ή διαφορετικούς ρόλους στο κυβερνητικό έργο. Κάθε κυβέρνηση, λοιπόν, οφείλει να επιδεικνύει, στον κατάλληλο χρόνο, ευελιξία», ενώ ανακοίνωνε τα ονόματα του δεύτερου ανασχηματισμού.

Αυτός είχε εκληφθεί ως «ο πρώτος μεγάλος» του νυν επικεφαλής της κυβέρνησης, παρότι το βασικό υπουργικό σχήμα είχε μείνει σχεδόν άθικτο κι οι αλλαγές πραγματοποιήθηκαν σε επίπεδο υφυπουργών. Μόνο δύο υπουργοί αποπέμφθηκαν από την κυβέρνηση, οι Γιάννης Βρούτσης και Τάκης Θεοδωρικάκος, παρότι δεν ήταν οι μοναδικοί με κακή βαθμολογία στο πρωθυπουργικό μπλοκάκι σύμφωνα με τις διαρροές της εποχής από το Μαξίμου.

Στον δεύτερο ανασχηματισμό είχε, παρεμπιπτόντως, ξεχωρίσει η αναβάθμιση του Βασίλη Κοντοζαμάνη από υφυπουργό σε αναπληρωτή υπουργό Υγείας επειδή στο στενό κυβερνητικό επιτελείο τού αναγνωριζόταν η απαραίτητη εν μέσω πανδημίας επιτελικότητα. Ή όπως επισήμαιναν τότε οι κακές γλώσσες: γιατί η κίνηση εξυπηρετούσε την πρακτική της ανάθεσης έξτρα αρμοδιοτήτων στους υφιστάμενους των υπουργών, όταν οι τελευταίοι δεν υλοποιούν στο ακέραιο τον σχεδιασμό που γίνεται στην κυβερνητική έδρα. Πρακτική που είχε – κατά τα λεγόμενα των μυημένων στα παρασκήνια – ως απώτερο σκοπό την κατά γράμμα εκτέλεση των δεδηλωμένων κυβερνητικών σχεδίων.

ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ Ή ΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ; Πρόκειται για ένα μοτίβο που αν και είχε παρουσιαστεί με τη φράση «διορθωτικές κινήσεις» – και είχε δικαιολογηθεί ως αναγκαία επιλογή όσο βρίσκονται σε εξέλιξη η υγειονομική και η οικονομική κρίση – για κάποιους αναλυτές φανερώνει τις βαθύτερες πεποιθήσεις του Μητσοτάκη για την ενδεδειγμένη μορφή διακυβέρνησης. Στο μοντέλο που εκείνος υιοθετεί οι στόχοι ορίζονται κεντρικά, κι όσοι κάθονται στις υπουργικές καρέκλες εργάζονται για την επίτευξή τους.

Εξού, π.χ., και έχει προτιμηθεί η προαγωγή των γενικών γραμματέων ορισμένων υπουργείων σε υφυπουργούς αντί να καλυφθούν οι θέσεις – ή όποιες ανάγκες θέσεων προκύπτουν – από τον κοινοβουλευτικό πάγκο του κυβερνώντος κόμματος. Οι γενικοί γραμματείς, εξάλλου, είχαν εξαρχής επιλεγεί από την προεδρία της κυβέρνησης, όχι από τον υπουργό τους. Μοναδική εξαίρεση στον μάλλον συστηματικό παραγκωνισμό της νεοδημοκρατικής ΚΟ ο ανασχηματισμός του Ιανουαρίου του 2021, όταν μπήκαν 11 γαλάζιοι βουλευτές στην κυβέρνηση.

Με ανάλογο σκεπτικό, άλλωστε, φαίνεται να παραβλέφθηκε σε αρκετές περιπτώσεις το στελεχιακό δυναμικό της ΝΔ και να προτιμήθηκαν εξωκοινοβουλευτικοί που προέρχονται από την Κεντροαριστερά. Η τεχνογνωσία τους στη διακυβέρνηση και τη δημόσια διοίκηση κρίθηκε καθοριστικότερο από την κομματική ταυτότητα κριτήριο. «Ο Μητσοτάκης θέλει ανθρώπους που να μπορούν να κάνουν τη δουλειά», σημειώνουν σε οφ δε ρέκορντ συζητήσεις οι συνεργάτες του. Οι μητσοτακικοί ανασχηματισμοί, με άλλα λόγια, είναι ασκήσεις καλού μάνατζμεντ.