Κάποτε, όχι πολύ παλιά

Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε το Πεντάγωνο έπειτα από τα δραματικά γεγονότα στο Αφγανιστάν, μια αφγανή δημοσιογράφος ρώτησε με τρεμάμενη φωνή για την τύχη των γυναικών στην πατρίδα της μετά τη φρικαλέα επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. «Οι γυναίκες στο Αφγανιστάν τα τελευταία 20 χρόνια καταφέραμε πολλά. Πού είναι ο ηγέτης μας; Εχει υποχρέωση να παλέψει για εμάς, για τον λαό του». Με την επιστροφή των φανατικών ισλαμιστών στα ηνία του αφγανικού κράτους, εκατομμύρια γυναίκες επιστρέφουν στην κόλαση της βίας και της καταπίεσης αφού απαγορεύεται να κυκλοφορούν ακάλυπτες, χωρίς κάποιον άνδρα συνοδό και, φυσικά, να συνεχίσουν να μορφώνονται ή να ψηφίζουν. Δηλαδή, απαγορεύεται να υπάρχουν.

«Μ’ αυτό το καταραμένο πέπλο, δεν είμαι ούτε άνθρωπος ούτε ζώο, μονάχα κάτι προσβλητικό ή επονείδιστο, που πρέπει να το κρύβουμε σαν αναπηρία. Είναι πολύ σκληρό για να τ’ αντέξω. (…) Μη μου ζητάς ν’ απαρνηθώ το όνομά μου, τα χαρακτηριστικά μου, το χρώμα των ματιών μου, το σχήμα των χειλιών μου, για μια βόλτα μες στη μιζέρια και την κατάθλιψη. Μη μου ζητάς να ‘μαι λιγότερο από σκιά, μια ανώνυμη φορεσιά που θροΐζει καταμεσής ενός εχθρικού κόσμου», έγραφε το 2004 η Γιασμίνα Χάντρα στο μυθιστόρημα «Τα χελιδόνια της Καμπούλ». Διαβάζοντας τα λόγια αυτά με φόντο τα πλάνα ανθρώπων που τρέχουν τρομοκρατημένοι δίπλα σε ένα αεροσκάφος έτοιμο για απογείωση, γίνεται λίγο πιο αντιληπτό το μέγεθος του φόβου που νιώθει ένα κορίτσι που έμεινε πίσω αντιμέτωπο με αυτό το τσίρκο τρόμου.

Κάποτε, όχι πολύ παλιά, τότε που πάλι έσκαγαν οι «βόμβες» της κοκορομαχίας στο πλαίσιο των επιταγών του Ψυχρού Πολέμου, όταν μεγάλοι άνδρες διαγκωνίζονταν ποιος είναι και ποιος φαίνεται πιο ισχυρός, άνθρωποι κάθε ηλικίας ξεχύνονταν στους δρόμους, θεριεύοντας τα αντιπολεμικά κινήματα και πολεμώντας για εβδομάδες, μήνες, χρόνια τον θάνατο που επέβαλαν οι εξουσιάζοντες. Εχοντας για πρότυπα σπουδαίους τύπους. Σαν τον Τζον Λένον, που έλιωνε τα παπούτσια του στις διαδηλώσεις ή ξάπλωνε στο κρεβάτι ενός ξενοδοχείου διαλαλώντας προς κάθε κατεύθυνση ότι το μόνο που χρειαζόμαστε είναι αγάπη. Και εδώ όμως, τη δεκαετία του ’80, οι Ελληνίδες για να κερδίσουν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματός τους αγωνίστηκαν σθεναρά διαμαρτυρόμενες νύχτα – μέρα, κόντρα στο κλίμα της εποχής που αποτύπωναν πηχυαίοι τίτλοι εφημερίδων, «Εγκλημα η νομιμοποίηση των αμβλώσεων», μη υποχωρώντας σπιθαμή ώσπου να δουν να γίνεται νόμος του κράτους (1609/1986). Και οι καλλιτέχνες, όχι πολύ παλιά, εμπνέονταν από τους βασανισμένους και προσπαθούσαν έμπρακτα να ευαισθητοποιήσουν, όπως οι Σπυριδούλα που αυτοβαφτίστηκαν έτσι το 1977, τιμώντας τη 12χρονη «ψυχοκόρη» Σπυριδούλα Ράπτη που το 1956 βασάνισαν με ηλεκτρικό σίδερο οι εργοδότες της.

Σήμερα, ο κόσμος παρακολουθεί άνευρα περιμένοντας μια θεσμική ανακοίνωση από διεθνή όργανα, αντιδρά, ίσως, με κάποιο hashtag κι έπειτα σέρνεται βαριεστημένα να δει τι παίζει στο ψυγείο. Η νεολαία θαυμάζει trap τραγουδιστές που εξυμνούν το χρήμα και τον έρωτα επί πληρωμή. Και την ώρα που δολοφονούνται γυναίκες και καταπατώνται ανθρώπινα δικαιώματα, εκτός από κάτι «απερίφραστες καταδίκες», οι κομματικές νεολαίες κινητοποιούν τα μέλη τους μόνο αν απειληθούν τα δικαιώματα κανενός κρατούμενου, κατά συρροήν δολοφόνου. Για τις γυναίκες του Αφγανιστάν και της Ελλάδας δεν υπάρχει χρόνος.

«Υπερασπίσου το παιδί», έλεγε κάποτε η τολμηρή φωνή του Παύλου Σιδηρόπουλου. Ενα τέτοιο «παιδί» άκουσα, λίγες ώρες μετά τη γυναικοκτονία της Σταυρούλας στο Ρέθυμνο, να απαγγέλλει ένα ποίημα. «Για σένα που έρχεσαι από μακριά. Με τα πόδια δεμένα στους αγκώνες. Κι έρχεσαι. Πάντα με τη μυρουδιά των φτερών του φοίνικα στα μαλλιά. Κι έρχεσαι. Σέρνοντας ένα σεντόνι θάρρος τόσο φαρδύ, να σκεπαστούν όσες βάφτισαν χτικιό ό,τι τις μοίρανε, να μοιραστούν την τριγωνική ρίζα των κιρσών σου. Σε σένα μόνο τώρα και για όσο χρειαστεί, αξίζει η σιωπή μας, θεόρατη εξέδρα. Ν’ ανέβεις με τη ματωμένη θεμελόπετρα στο χέρι. Να τη σπάσεις στο μέτωπό σου σαν τότε. Τόσα κομμάτια, όσα δε χώρεσε ποτέ η απέραντη συμπόνια μας». Ποιος το έγραψε; τον ρώτησα. Εγώ, απάντησε κοιτώντας χαμηλά και αμήχανα στο ασβεστωμένο έδαφος. Τον λένε Τάσο Αργύρη και γράφει στιχάκια. Υπερασπίζομαι τον Τάσο, γιατί αν γλιτώσει ο Τάσος υπάρχει ελπίδα.