Ερμηνείες

Οι αριστεροί ερμήνευσαν την επιστροφή των Ταλιμπάν ως την ήττα του ιμπεριαλισμού που εναγωνίως περίμεναν – κάποιοι, μάλιστα, δεν μπόρεσαν να κρύψουν τη χαιρεκακία τους όταν μιλούσαν για το «σοκ» που υπέστη η Δύση, παρότι εκείνο που βιώνουν εκατομμύρια Αφγανοί, και κυρίως Αφγανές, είναι οδυνηρότερο. Οι φιλελεύθεροι βιάστηκαν να διατυμπανίσουν το συμπέρασμα πως «η δημοκρατία δεν εξάγεται». Πως, δηλαδή, το Αφγανιστάν – όπως κι η πλειονότητα των ισλαμικών χωρών – απέχει τόσο πολύ από τις δημοκρατικές αξίες και αρχές που η μετάδοση των τελευταίων εκεί ήταν μια μάχη η οποία εξαρχής δεν έπρεπε να δοθεί. Οι Δυτικοί δεν κατόρθωσαν ποτέ, λένε, να αντιληφθούν τον τρόπο που λειτουργούν αυτές οι κοινωνίες. Το «χάσμα των πολιτισμών» έκανε τον σκοπό νομοτελειακά χαμένο. Αν η πρώτη πολιτική ανάγνωση γίνεται αναμενόμενα μέσα από το περιορισμένο οπτικό πεδίο των ιδεολογικών και κομματικών παρωπίδων, η δεύτερη είναι εκπληκτικά μοιρολατρική – στα όρια της κοντόφθαλμης. Το ερώτημα κατά πόσο είναι εφικτή η «εξαγωγή» του δυτικού συστήματος σε τόπους όπου δεν προηγήθηκε Διαφωτισμός δεν διατυπώνεται τώρα.

Αποδείξεις
Είχε απασχολήσει ακαδημαϊκούς και πολιτικούς από τα πρώτα χρόνια της αμερικανικής, και της παγκόσμιας, επέμβασης στο «νεκροταφείο των αυτοκρατοριών» – ή αλλού. Εύκολη απάντηση δεν βρέθηκε ποτέ. Η μία πλευρά επικαλείτο το παράδειγμα της Τουρκίας – της μουσουλμανικής δημοκρατίας στην οποία το κοσμικό κράτος επιβλήθηκε από τα πάνω – για να υποστηρίξει ότι είναι εφικτή η συνύπαρξη του Ισλάμ με το δημοκρατικό πολίτευμα. Η άλλη πρόβαλλε ως αντίλογο πρώτα το Ιράκ κι έπειτα τη Λιβύη. Οι γυναίκες του Αφγανιστάν όμως δεν είναι οι ζωντανές αποδείξεις πως οι δημοκρατικές αξίες είναι οικουμενικές; Οι σαραντάχρονες που πέρασαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους δουλεύοντας και σήμερα εξαναγκάζονται από τους Ταλιμπάν να κλειδωθούν στα σπίτια τους ή οι εικοσάχρονες που σπούδασαν αλλά πλέον περιμένουν τον θάνατο εξαιτίας όσων έμαθαν δεν αναιρούν την επιχειρηματολογία εκείνων που βλέπουν ανυπέρβλητα πολιτισμικά εμπόδια στην επικράτηση της Δημοκρατίας σε ένα αρχαϊκό πλαίσιο; Η συζήτηση για τα λάθη που έγιναν στην εξαγωγική διαδικασία είναι χρήσιμη. Η αμφισβήτηση της αξίας της, ωστόσο, είναι μια μορφή σκοταδισμού.