Ξεβράκωτος προοδευτισμός

Είχα ρωτήσει κάποτε έναν παλιό αριστερό, από αυτούς που έζησαν τα πέτρινα χρόνια της μετεμφυλιακής περιόδου, γιατί τα μέλη του κόμματος έπρεπε, τότε, να υπακούνε σε κανόνες ακόμη και στην προσωπική τους ζωή, τις ερωτικές τους επιλογές και την ιδιωτική συμπεριφορά τους. Η ερώτησή μου πρέπει να του είχε φανεί αφελής. Για εκείνον, ήταν αυτονόητο πως «…ό,τι κάναμε, ό,τι λέγαμε αντανακλούσε στο κόμμα. Οι δικές μας απρέπειες θα ήταν λεκέδες στην ιδεολογική μας «σημαία». Και αυτήν έπρεπε να την κρατήσουμε καθαρή. Οντως, η ερώτησή μου ήταν χαζή. Αν μη τι άλλο, η απάντηση του σεβάσμιου φίλου μου αποτυπώνεται στα έργα της μεταπολεμικής λογοτεχνίας όπου οι «της Αριστεράς και της προόδου» ακόμη και αν πρόκειται για χαρακτήρες δύσκολους, σκληρούς, συγκρουσιακούς, ιδεοληπτικούς, απόλυτους, είναι, κατά κανόνα, «ευπρεπείς» ήρωες.

Κάπως έτσι λοιπόν καλλιεργήθηκε το «ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς». Μπορεί να πρόκειται για κάτι ανάμεσα στον πολιτικό μύθο και τη λογοτεχνική αλήθεια που οπωσδήποτε, όμως, κάποιοι το τροφοδότησαν, με το παράδειγμα του λόγου και του ύφους τους, από τα πρώτα μεταπολεμικά έως τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Βαρύ φορτίο αλλά πολύτιμο, ένα είδος «κιβώτιο» κι αυτό όπως εκείνο του Αρη Αλεξάνδρου. Το «κουβάλησε» – για να καταφύγω σε ένα από τα πιο γνωστά πολιτικά ανέκδοτα – ο Ηλίας Ηλιού όταν, το 1962, επισκέφθηκε ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, υπουργό Προεδρίας της κυβέρνησης Καραμανλή, ώστε να διαμαρτυρηθεί για τους τραμπουκισμούς εναντίον αριστερών φοιτητών από παρακρατικούς και ασφαλίτες. «Εχετε αλώσει τη νεολαία, δεν έχουμε άλλον τρόπο, θα σας ταράξουμε στο ξύλο» του είπε ο Τσάτσος. Για να πάρει από τον Ηλιού την ιστορική απάντηση: «Κι εμείς θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα».

Από τότε έως τώρα δεν πέρασαν μόνο εξήντα χρόνια σχεδόν αλλά έγινε και μια αλλαγή φρουράς. Το φορτίο κληροδοτήθηκε στις νεότερες γενιές και είναι γνωστό πόσο εύκολα σπαταλούνται οι κληρονομιές και οι πατρικές περιουσίες. Η σύγκριση ανάμεσα στη φράση του Ηλιού και το σύνθημα για τον Μητσοτάκη που έγινε viral δεν έχει νόημα, διότι η διακίνησή του δεν μπορεί να καταλογισθεί σε συγκεκριμένη παράταξη. Ωστόσο βρήκε πολλούς πρόθυμους ντελιβεράδες στα ακροατήρια των «προοδευτικών» κομμάτων. Που, ακόμη και αν δεν το αναπαρήγαγαν, το χειροκρότησαν, το καλλιέργησαν, το προετοίμασαν, του έστρωσαν κόκκινο χαλί μέσα από μια συνθηματολογία στείρου μίσους που γύρω της συσπειρώνονται ακραία, λούμπεν στοιχεία πάσης ιδεοληπτικής προέλευσης.

Κοιτάς προς τα πίσω και αγναντεύεις ιδεολογικά φορτία δεκαετιών. Βλέπεις το σήμερα και σκάει μπροστά σου η φωτογραφία με τους τσίτσιδους στην παραλία που σχηματίζουν με τα σώματά τους το περί ου ο λόγος σύνθημα. Τι να πεις; Τι κατάντια ή τι κρίμα; Το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτό το στιγμιότυπο πρόκειται για έναν λεκέ, σαν αυτούς που μου έλεγε ο παλιός αριστερός, σε οποιαδήποτε ιδεολογική σημαία. Μια αποκρουστική αποτύπωση του πώς μπορεί η πάλαι ποτέ πρόοδος να εκπέσει σε ξεβράκωτο προοδευτισμό. Τι κατάντια και τι κρίμα.