Ο τελευταίος θάνατος της «Αραβικής Ανοιξης»;

Αποτελούν, άραγε, τα πρόσφατα γεγονότα στην Τυνησία το κύκνειο άσμα μιας «Ανοιξης» η οποία δεν κατάφερε ποτέ να κάνει τα δέντρα της να ανθίσουν και, ηττημένη πια, επέλεξε να επιστρέψει στη χώρα που γεννήθηκε για να αφήσει την τελευταία της πνοή; Ή, αντιθέτως, αποτελούν το προοίμιο ενός νέου γύρου κοινωνικών και πολιτικών αναμετρήσεων στον αραβικό κόσμο, για περισσότερη δημοκρατία και ελευθερίες, δουλειά και ίσα δικαιώματα;

Η αλήθεια είναι πως αυτή τη στιγμή, ουδείς είναι σε θέση να προβλέψει προς τα πού θα πάνε τα πράγματα και ποια θα είναι η κατάληξη. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ορισμένα δεδομένα τα οποία ουδείς μπορεί και δικαιούται να αγνοήσει.

Το πρώτο έγκειται στο γεγονός ότι η Τυνησία είναι η μοναδική ουσιαστικά δημοκρατία ανάμεσα στις χώρες που σαρώθηκαν από το κύμα της αποκαλούμενης «Αραβικής Ανοιξης». Και ταυτόχρονα, μία από τις μετρημένες στα δάχτυλα χώρες συνολικά του αραβικού κόσμου στην οποία, μέχρι αυτή την εβδομάδα τα κόμματα μπορούσαν να λειτουργούν ελεύθερα, όπως και τα συνδικάτα και οι κοινωνικές οργανώσεις, με κατοχυρωμένα θεσμικά δημοκρατικά δικαιώματα.

Πλέον, αυτό άλλαξε με την απόφαση του προέδρου της να καθαιρέσει τον πρωθυπουργό και την κυβέρνηση, να αναστείλει τη λειτουργία της Βουλής και να επιβάλει στην πράξη στρατιωτικό νόμο. Οσο δε κι αν ο ίδιος ο Καΐς Σαγιέντ – ο οποίος εξελέγη ως ανεξάρτητος και αουτσάιντερ το 2019 – απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί πραξικοπήματος που προβάλλει το μεγαλύτερο κόμμα, το μετριοπαθές ισλαμικό Ενάχντα, ισχυριζόμενος ότι απλώς εφάρμοσε μια διάταξη του συντάγματος που ψηφίστηκε το 2014, η πραγματικότητα είναι αμείλικτη.

Το δεύτερο δεδομένο είναι ότι οι κυβερνήσεις της προηγούμενης δεκαετίας, στις οποίες καθοριστικό ρόλο έπαιζε το Ενάχντα και οι σύμμαχοί του, δεν κατάφεραν να λύσουν τε μεγάλα προβλήματα του λαού – τα ίδια πυροδότησαν την εξέγερση του 2010-11 και οδήγησαν στην ανατροπή του μονάρχη Μπεν Αλί. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο διάστημα αυτό, συνάφθηκαν τρεις συμφωνίες δανεισμού με το ΔΝΤ, συνοδευόμενες από τους συνήθειες απαχθείς όρους, ενώ τις τελευταίες η κυβέρνηση διαπραγματευόταν και μια τέταρτη, με αντίτιμο – ανάμεσα στα άλλα – την κατάργηση της επιδότησης στο ψωμί, σε μια περίοδο που το ένα τρίτο των νοικοκυριών δήλωνε ότι φοβήθηκε πως θα έμενε χωρίς φαγητό.

Ακόμη χειρότερα, το ξέσπασμα της πανδημίας βρήκε τη χώρα κυριολεκτικά γυμνή, με αποτέλεσμα ο λαός να πληρώσει βαρύ τίμημα σε κρούσματα και θύματα. Κι αυτό, σε μία στιγμή που το ποσό που διατίθεται για την εξυπηρέτηση των δανείων είναι εξαπλάσιο σε σύγκριση με τις δαπάνες για τη δημόσια υγεία.

Με αυτά ως δεδομένα, δεν προκαλεί έκπληξη η στάση της ομοσπονδίας των συνδικάτων (UGTT), που διαθέτει μεγάλη επιρροή στη χώρα και είναι η ισχυρότερη στον αραβικό κόσμο. Από τη μία, λοιπόν, φάνηκε να στέκεται θετικά απέναντι στην αποπομπή της κυβέρνησης την οποία θεωρούσε εχθρική προς τα συμφέροντα των εργαζομένων, ενώ από την άλλη, κάλεσε τον πρόεδρο να αποκαταστήσει άμεσα τις δημοκρατικές ελευθερίες.

Από την πλευρά του, το Ενάχντα, παρά την καταγγελία του πραξικοπήματος, δείχνει να επιλέγει να μην τραβήξει την κατάσταση στα άκρα. Γι’ αυτό και πρότεινε ήδη ως διέξοδο τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών και εμφανίζεται σίγουρο πως θα τις κερδίσει και θα σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση – αφού, μάλιστα, θα έχει αποδειχθεί ότι ο πρόεδρος έκανε λάθος.

Μόνο που ο Σαγιέντ δεν είναι βέβαιο ότι θα δεχθεί αυτή την πρόταση. Για την ακρίβεια, έχοντας τη στήριξη της Αιγύπτου (και των ΗΑΕ), μοιάζει να «φλερτάρει» με μια λύση παρόμοια με αυτή την οποία επέβαλε το 2013 ο τότε αρχιστράτηγος, Αμπντελφατάχ αλ-Σίσι, ανατρέποντας τον εκλεγμένο ισλαμιστή πρόεδρο και στέλνοντας στη φυλακή και την παρανομία τη Μουσουλμανική Αδελφότητα – με την οποία είναι όμορο το Ενάχντα.

Η Τυνησία, όμως, δεν είναι Αίγυπτος και κάθε τέτοιο εγχείρημα μπορεί να οδηγήσει σε εμφύλιο. Και τότε, εκτός από την «Ανοιξη», είναι βέβαιο ότι θα πεθάνουν πολλοί ακόμη.