Φύγε Ελισάβετ, φύγε

Βρισκόμαστε στα μισά της δεκαετίας του 1980. Μια τάξη από κορίτσια και αγόρια του Α’ Λυκείου Καλαμάτας ξεσηκώνεται, χτυπάει τα θρανία, φωνάζει συνθήματα, ενθαρρύνει μια παιδίσκη της Ζάκυθος γεννημένη εκατό χρόνια πριν απ’ αυτά, να το σκάσει από το σπίτι της.  Να πώς με μια τρυφερή κίνηση της Ιστορίας ανακουφίζεται κάπως ένα τόσο τραυματισμένο ιστορικό πρόσωπο σαν την Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου, η περίφημη «Αυτοβιογραφία» της οποίας ξανακυκλοφορεί φέτος το καλοκαίρι από το Μεταίχμιο. Δεν ξεσηκώνονται όμως έτσι οι τάξεις ιδίως όταν το μάθημα είναι «εκτός ύλης». Χρειάζεται και μια χαρισματική φιλόλογος σαν τη Μαρία Τσαγκαράκη που έχει ψάξει προηγουμένως,  έχει σκεφτεί τι να προτείνει στους μαθητές της ώστε να αποκτήσουν μια βασική μαθητεία, αν όχι λογοτεχνική, ηθική τουλάχιστον και ιστορική.

Το  αναφέρω αυτό το μικρό πέρασμα της Ελισάβετ από το σύγχρονο σχολείο, πρώτον γιατί με είχε συγκλονίσει και δεύτερον γιατί μου φαίνεται ότι μια τέτοια συνάντηση λαχταρούσε κι η ίδια, φυλακισμένη καθώς ήταν «με εκείνον το παλαιόν, βάρβαρον και αφύσικον και απάνθρωπον ήθος, όπου θέλει ταις γυναίκαις ξεχωρισμέναις από την ανθρώπινην εταιρίαν». Την τυραννική πατρική εξουσία που απέκλειε τις θυγατέρες από τα γράμματα και τις οδηγούσε στην απέραντη πλήξη του εργοχείρου, «τέχνης δουλικής» όπως λέει κι η ίδια η Ελισάβετ που ποθεί τον έξω κόσμο, τα γράμματα, τις ξένες γλώσσες, την επιστήμη αλλά τιμωρείται με έναν αταίριαστο υμέναιο – θάνατο στα τριάντα της. Το γεγονός ότι παντρεύτηκε αλλά πέθανε στη γέννα μας εμποδίζει να καταλάβουμε αν ήταν όντως άτυχη ή αν η ίδια ασυνειδήτως πώς, κάλεσε την ατυχία της για να σωθεί. Το λέει άλλωστε ρητά: «ο γάμος της ανοστίζει», θέλει να τον αποφύγει φεύγοντας λαθραία από το σπίτι «δια να ξεφύγει τον θάνατον». Ποιον θάνατο; Ασφαλώς τον πνευματικό, αυτόν που περίμενε κάθε καθωσπρέπει κόρη της μικρής αριστοκρατίας της Ζακύνθου. Μια θεομηνία θα καταστρέψει τα χειρόγραφά της, μεταφράσεις και θεατρικά έργα  που επιμελώς έκρυβε από τον πατέρα της. Θα διασωθεί μόνον η «Αυτοβιογραφία» της και θα επανεκδίδεται όσο οι καιροί ασυνειδήτως πώς τη χρειάζονται και την καλούν. Οπως τώρα, με τη στοργική εισαγωγή της Κατερίνας Σχινά που ολοκληρώνει το πρόσωπο της Ελισάβετ σε τόπο, σε χρόνο και σε διάρκεια.

Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου
Αυτοβιογραφία
Εισαγωγή: Κατερίνα Σχινά
Εκδ.Μεταίχμιο, σελ. 160
Τιμή 11 ευρώ