Εμβάθυνση και παραμόρφωση

Παρόλη την αδιαμφισβήτητη προσφορά του Κ. Καραμανλή στην αποκατάσταση της δημοκρατίας (ήταν ίσως ο μόνος που μπορούσε να εξουδετερώσει την επιρροή των χουντικών στον κρατικό μηχανισμό) με την προφανή πολιτική ποιότητα των μεταδικτατορικών πρωθυπουργικών και προεδρικών θητειών του, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πολύ σοβαρές πλευρές της δημοκρατικής εμβάθυνσης, στις οποίες συνέβαλε σημαντικά, η Αριστερά. Το πιο ευδιάκριτο (όχι το αποκλειστικό) κομμάτι της αντίστασης κατά της χούντας προήλθε από τους κόλπους της. Και η αντίσταση της εξορίας, των βασανιστηρίων και τα εξεγερσιακά γεγονότα της Νομικής και του Πολυτεχνείου είχαν την ισχυρή ιδεολογική σφραγίδα της. Μέσα από τις δράσεις διαμορφώθηκε η μεταγενέστερη πολιτική σκηνή και η ανθρωπογεωγραφία της.

Πολιτικά στελέχη, εμβληματικοί αρθρογράφοι, συγγραφείς, διανοούμενοι, καλλιτέχνες, που διαπλάστηκαν στους κόλπους της ευρείας Αριστεράς συνέβαλαν στη συγκρότηση των υψηλότερων ποιοτήτων του δημόσιου λόγου. Η επιρροή του νομιμοποιημένου και εξαιρετικά πυκνού οργανωτικά ΚΚΕ στην πολιτικοποίηση και ποιοτική ριζοσπαστικοποίηση του συνδικαλιστικού πεδίου διαμόρφωσε ένα είδος εξισορροπητικού δικαιωματισμού. Το σύνθετο αυτό πλέγμα επηρέασε σημαντικά τη μετεξέλιξη του Κέντρου προς την Κεντροαριστερά μέσω του σύνθετου φαινομένου του ΠΑΣΟΚ, ενίσχυσε τις δυνάμεις του κοινωνικού προστατευτισμού μέσα στην ίδια τη Νέα Δημοκρατία. Αλλωστε η παραγωγή σε βαθιά κρίση σχεδόν επέβαλε τη διαμόρφωση μιας κοινωνικής και οικονομικής κουλτούρας σ’ αυτή την κατεύθυνση (αυτή που αποκαλείται σήμερα, περιφρονητικά, κρατικιστική). Κάποιος θα αντιτείνει τα προβλήματα παραμόρφωσης που παρουσιάστηκαν αργότερα με τη γραφειοκρατικοποίηση του συνδικαλισμού, τη διαφθορά κ.λπ. Πρέπει να δούμε το ιστορικό περικείμενο. Τι υπήρχε μεταδικτατορικά. Η ΓΣΕΕ του «Καρακίτσου» ήταν ένα σκέλεθρο. Οι συνδικαλιστικές μορφοποιήσεις, λοιπόν, ήταν ένα μεγάλο βήμα ωρίμανσης. «Με κάποιον πρέπει να μιλάς», όπως μου έλεγε ο μακαρίτης ο Κωστής Περατικός όταν προσπαθούσαν οικογενειακώς (και μάταια) την ενοποίηση και ενεργοποίηση του ναυπηγικού χώρου τη δεκαετία του ’90. Τα συνδικάτα είναι θεσμικά εργαλεία της δημοκρατίας (και η μάχη εξυγίανσής τους επίσης). Είναι σίγουρο ότι όλα τα συστατικά της δημοκρατίας εφθάρησαν, παραμορφώθηκαν, αλλά συγχρόνως θεσμοποιήθηκαν οι όροι κριτικής αποδόμησής τους και ανασυγκρότησης της τυπολογίας τους.

Οι δυνατότητες εμπλουτισμού του δημόσιου λόγου και του κοινωνικού χώρου είναι μηχανισμός δημοκρατίας, δεν είναι μηχανιστική μεταμφίεση της πολιτικής εθιμοτυπίας και αργκό. Ας δούμε και τα νέα θεσμικά «υβρίδια» που εν τέλει βοηθούν στον εξορθολογισμό του χώρου των δικαιωμάτων, αλλά και τον διεκδικητικό λόγο. Ερευνητικά κέντρα (π.χ. το Ινστιτούτο ΚΑΝΕΠ / ΓΣΕΕ) κάνουν εξαιρετική δουλειά (άλλο αν δεν μπορεί να ενσωματωθεί εύκολα η ερευνητική εργασία στη νομοθετική παραγωγή). Ομάδες πολιτών, προοδευτικές ΜΚΟ, πολιτιστικές συλλογικότητες, ένας αντιγραφειοκρατικός κόσμος που επινοεί τις φόρμες κοινωνικής έκφρασης και δράσης. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο η κρίση των εκπροσωπήσεων, αλλά και οι ανανεωτικοί παράδρομοι, τα συχνά ανορθόδοξα και ενδιαφέροντα οργανωτικά by pass. Βέβαια, κάθε επίλυση συνοδεύεται από νέα φαινόμενα παραμορφώσεων και κρίσης. Π.χ. η κρίση στον Τύπο, που είναι και κρίση της επώνυμης γραφής, του ισχυρισμού που παίρνει την ευθύνη της διατύπωσής του. Η ανωνυμογραφία. Το πέλαγος της εγωιστικής εχθροπάθειας του Διαδικτύου (θα προσπαθήσω μια συνέχεια σε επόμενο).