Ιδεολογία και πραγματικότητα: Συντάξεις 2021

Οι συντάξεις είναι το σκληρότερο χαρτοφυλάκιο. Ο λόγος είναι το χάσμα μεταξύ ιδεολογίας των λόγων και πραγματικότητας της ζωής. Οι πανηγυρικοί, οι υψιπετείς στόχοι που αναφέρουν οι κοινωνικοί εταίροι και ανθολογούν οι ομιλίες στη Βουλή αναφέρονται στην κοινωνική αλληλεγγύη, στις συντάξεις σαν το τσιμέντο που δένει την κοινωνική συνοχή. Η καθημερινή πραγματικότητα είναι: oυρές, ταλαιπωρία, υψηλές εισφορές, τσαλαπατημένες υποσχέσεις, περικοπές.

Θυμίζει λίγο τον υπόρρητο καγχασμό των μαθητών στις εθνικές γιορτές. Ο γυμνασιάρχης άδει: «Τι είναι η πατρίδα μας; Μην είναι τα άσπαρτα ψηλά βουνά; … Ολα πατρίδα μας…». Οι μαθητές όμως ακούνε: «Τι είναι οι συντάξεις μας; Μην είναι ο ΕΦΚΑ με τις πολλές ουρές; Μην είναι οι πανύψηλες οι εισφορές; Οι επανειλημμένες περικοπές; … Μόνα αυτά, συντάξεις μας…».

Η χασμωδία είναι χειρότερη για τους νέους. Για αυτούς το σύστημα συντάξεων δεν προσφέρει παρά το «δικαίωμα» να πληρώνουν 26 ευρώ κιόλας από τα πρώτα 100 της πρώτης τους δουλειάς (αν δεν θέλουν τον ελεγκτή να χτυπήσει την πόρτα τους). Σε αντάλλαγμα αποκτούν (αν κανείς ενδιαφερθεί) τη δυνατότητα να εισπράξουν σύνταξη άγνωστου ύψους (αλλά πάντως πάνω από 360 ευρώ), το… 2064 το νωρίτερο, όταν ο 20χρονος θα έχει γίνει 62, αλλά μόνο αν δεν έχουν μεσολαβήσει ασφαλιστικοί νόμοι σαν αυτούς που περνάνε τακτικά από το 1990. Από τη σκοπιά του νέου, ο ΕΦΚΑ είναι το τμήμα του κράτους που του αφαιρεί τα περισσότερα, τον ταλαιπωρεί συχνότερα και τον κοροϊδεύει αναιδέστερα. Διότι, πώς αλλιώς να αξιολογεί υποθετικές και αμφισβητήσιμες υποσχέσεις για μια περίοδο που γι’ αυτόν είναι σαν να μην υπάρχει; Ξεδιάντροπα.

Θεωρίες για το Δημογραφικό και τη γήρανση δεν πιάνουν τόπο – κυρίως αφού περισώζουν τα δικαιώματα κάποιων, φορτώνοντας περισσότερα βάρη πάλι στους νέους. Απευθύνονται δηλαδή σε άλλο ακροατήριο.

Υπάρχει, λοιπόν, λύση;

Υπάρχει – αν βλέπαμε το πρόβλημα «ανάποδα»: αν αρχίσουμε από τους νέους και σκεφτούμε με ποιον τρόπο να τους κερδίσουμε. Τα λεφτά (ή τουλάχιστον κάποια από αυτά) που δίνουν να φαίνονται ότι είναι δικά τους – να είναι κατοχυρωμένο το όνομά τους δίπλα στα ποσά που τους αφαιρέθηκαν. Να βλέπουν τα λεφτά αυτά να μεγαλώνουν τουλάχιστον όσο το δικό τους εισόδημα. Να μπορούν να τα κατευθύνουν, όπως και άλλοι επενδυτές, εκεί που νομίζουν ότι θα πιάσουν τόπο. Αν πάνε να δουλέψουν στο εξωτερικό, να μπορούν να συντηρούν το κομπόδεμά τους (ή ακόμη να το πάρουν μαζί τους – δικό τους είναι). Και πάνω απ’ όλα να αισθάνονται ως πολίτες με δικαιώματα και όχι ως γραφειοκρατικές μονάδες. Σαν κάτι διαφορετικό από τους γονείς τους.

Η σημερινή προσέγγιση του υπουργείου Εργασίας, στοχευμένη μόνο στους νέους και ελεύθερη από τα βαρίδια του ΕΦΚΑ, θα μπορούσε να βρει την άκρη του νήματος. Να πείσει τους νέους ότι το δικό τους, καινούργιο, σύστημα προσφέρει – σε εκείνους και μόνο σε εκείνους – κάτι ουσιαστικό. Μια νέα καταξίωση, ειδικά για τους νέους, είναι η καλύτερη ελπίδα ανανέωσης για τις συντάξεις και για όλους μας.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς