Η ριζοσπαστικοποίηση της θρησκοληψίας

Οι παλαιοημερολογίτες, ή Γνήσιοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, είναι μια θρησκευτική ομάδα που αποκόπηκε από το σώμα της επίσημης Eκκλησίας το 1935, διαφωνώντας με την αποδοχή του νέου ημερολογίου από την Εκκλησία της Ελλάδος. Η υποστήριξη του παλαιού, Ιουλιανού, ημερολογίου ήταν το όχημα μιας πολύ ευρύτερης διαφωνίας, που εδραζόταν στην πεποίθηση ότι η Εκκλησία, αλλά και ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν ανεκτικοί στον Παπισμό και ότι ήθελαν να προσδέσουν τους πιστούς στην αιρετική Δύση. Πολιτικά, η ιδεολογική τους τοποθέτηση ήταν και είναι ένας ακραίος αντιευρωπαϊσμός και απέχθεια προς κάθε τι το εκσυγχρονιστικό. Για αυτές τις θέσεις τους υπέστησαν πολλές διώξεις τόσο από την επίσημη Eκκλησία όσο και από το κράτος. Αυτό τους είχε υπαγορεύσει μια εσωστρεφή στάση, με μηδενική σχεδόν παρουσία σε δημόσιες εκδηλώσεις και διαμαρτυρίες.

Με αυτά τα δεδομένα, προκαλεί έκπληξη η μαζική παρουσία τους στη συγκέντρωση στην Πλατεία Συντάγματος εναντίον των εμβολιασμών. Μαζί τους, συμμετείχαν μαζικά και όσοι κινούνται στις ακραίες παρυφές της Ορθοδοξίας, αυτοί που καταγγέλλουν τον Πατριάρχη ως αιρετικό, πολέμιοι της στάσης του στο oυκρανικό ζήτημα, ζηλωτές υποστηρικτές της Mονής Εσφιγμένου, ορκισμένοι εχθροί του διαλόγου των Eκκλησιών, φονταμενταλιστές έγγαμοι κληρικοί. Μια εύκολη περιδιάβαση σε σχετικούς ιστοτόπους στο Διαδίκτυο είναι εξόχως διαφωτιστική. Πρόκειται για ένα σημαντικό υποσύνολο αυτών των διαμαρτυριών, που περιέχουν και άλλες ομάδες, όπως οι νοσταλγοί της Ανω Πλατείας, των αντιμνημονιακών κινητοποιήσεων. Πρόκειται για ένα νέο φαινόμενο που μπορεί να αποκληθεί ως η ριζοσπαστικοποίηση της θρησκοληψίας. Κορυφαία εκδήλωση αυτού του φαινομένου ήταν οι «λαοσυνάξεις» του 2000, που είχε οργανώσει ο τότε Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, για το ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες. Εκτοτε δεν πραγματοποιήθηκε κάποια σημαντική κινητοποίηση, ενδεχομένως λόγω του ότι η συντηρητική θρησκοληψία ως νοοτροπία είναι σε μεγάλο βαθμό ασύμβατη με κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις που είναι προνομιακό πεδίο της Αριστεράς. Οι ακραία θρησκευόμενοι δύσκολα κινητοποιούνται μαζικά.

Η μαζική συμμετοχή αυτού του κόσμου της θρησκοληψίας στη συγκέντρωση εναντίον του εμβολιασμού είναι η κορυφή του παγόβουνου. Είχαν προηγηθεί ανάλογες κινητοποιήσεις σε όλη την Ελλάδα εναντίον της μάσκας και των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Σημαντικό τμήμα αυτών των ανθρώπων είχε πάρει μέρος στις κινητοποιήσεις εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Ισως θα μπορούσαμε να εντάξουμε αυτά τα φαινόμενα σε μια ευρύτερη, παγκοσμίως, εικόνα. Πληθαίνουν οι κινητοποιήσεις οπισθοδρομικού χαρακτήρα, στο όνομα της χριστιανικής πίστης, ιδίως μετά την έλευση της πανδημίας. Ο θρησκευτικός συντηρητισμός ανασυντάσσεται, εξέρχεται από το πολιτικό περιθώριο και ριζοσπαστικοποιείται. Εμπνέεται από την εισβολή στο Καπιτώλιο των οπαδών του Τραμπ, στις 6 Ιανουαρίου 2021, και αναπαράγει τα σύμβολα και τη συνθηματολογία του. Οι εικόνες από αυτή την εισβολή, με πολλούς διαδηλωτές να κραδαίνουν χριστιανικά σύμβολα, έχουν εντυπωσιακές ομοιότητες με τις εικόνες που είδαμε στο συλλαλητήριο των αντιεμβολιαστών στο Σύνταγμα στις 14 Ιουλίου 2021.

Πολιτικός διάλογος με αυτές τις απόψεις είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει. Η φιλελεύθερη δημοκρατία πρέπει να συγκρουστεί μετωπικά με αυτές τις πρακτικές, χρησιμοποιώντας όλο το νόμιμο οπλοστάσιό της. Κυρίως όμως πρέπει να αποβάλει το λαϊκιστικό σύνδρομο της καιροσκοπικής ιδιοποίησής τους, αποφεύγοντας να υιοθετήσει απόψεις όπως εκείνη του πρώην υπουργού του ΣΥΡΙΖΑ Νίκου Τόσκα, που δήλωσε ότι «αυτοί θα είναι μαζί μας. Ας είναι συντηρητικοί, θρησκευόμενοι, εθνικιστές».

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης των εκδόσεων Επίκεντρο