Το εμβόλιο και η Δημοκρατία

H κοπέλα είναι νέα, με φωτεινό πρόσωπο κι ένα πλατύ χαμόγελο. Κρατά απλωμένο πάνω από το κεφάλι της ένα μεγάλο πανό μ’ ένα κατακόκκινο, τριπλό Οχι: Οχι στο 5G, όχι στις μάσκες, όχι στα εμβόλια. Είναι μια φωτογραφία (1) από μια διαδήλωση στη Μαδρίτη. Και συμπυκνώνει τέλεια το δράμα που ζούμε, το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε: Τη συνάντηση, στα social media και στις πλατείες, του προαιώνιου φόβου απέναντι στο άγνωστο με έναν ανανεωμένο κόσμο προλήψεων και συνωμοσιολογιών θεωριών, που επιτήδειοι διακινούν και πολιτικάντηδες εκμεταλλεύονται. Η φωτογραφία λέει, εν συντομία, όσα αναπαράγονται σε αναρίθμητα «posts», για τον George Soros και τον Bill Gates που διαχέουν τον Covid από τις κεραίες 5G για να μας πουλήσουν εμβόλια, μέσω των οποίων θα χρηματοδοτήσουν κάτι μυστηριώδη όπλα, μέσω των οποίων θα επιβληθεί η παγκόσμια σιωνιστική κυριαρχία. Αρμεγε λαγούς, κούρευε χελώνες.

Δίπλα στην εντελώς πρόσφατη φωτογραφία της ωραίας οπισθοδρομικής Μαδριλένας θα έβαζα ένα παλιό σκίτσο, του 1802. Ηταν μια εποχή που η ευλογιά θέριζε και σκότωνε ένα στα πέντε παιδιά που μόλυνε. Ενας βρετανός γιατρός είχε μόλις ανακαλύψει, τυχαία, το πρώτο εμβόλιο στην ιστορία που, με ποσοστό επιτυχίας 95%, προστάτευε από το κακό, μα γεννούσε και το πρώτο αντι-εμβολιαστικό κίνημα στην ιστορία.

Ενα σκίτσο (2), που σώζεται στη βιβλιοθήκη του Κογκρέσου και αναδημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, εικονογραφεί τις προλήψεις της εποχής: Μια έντρομη γυναίκα είναι έτοιμη να δεχθεί τον εμβολιασμό, ενώ πίσω της παρελαύνουν οι ήδη εμβολιασμένοι, που αρχίζουν να παραμορφώνονται, με γελάδια και κέρατα να φυτρώνουν στο κεφάλι, τη μύτη, τα αφτιά ή τον πισινό τους. Και θα μπορούσα να προσθέσω μια ακόμη φωτογραφία (3), πάλι από το Nature, από μια μεγάλη διαδήλωση στο Τορόντο, το 1918, κατά του υποχρεωτικού εμβολιασμού για την ευλογιά, που είχε μόλις επιβληθεί, με ένα μεγάλο πανό που καταγγέλλει τα εμβόλια ως «γερμανικό σχέδιο» – είχε μόλις τελειώσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Τρεις εικόνες, ένα συμπέρασμα: Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον. Ο φόβος για τα εμβόλια είναι παλιός όσο και τα ίδια τα εμβόλια. Η συνωμοσιολογική αντίδραση στον εμβολιασμό είναι εξίσου αρχαία. Μόνο που τώρα αντιμετωπίζουμε το παλιό πρόβλημα με νέο τρόπο.

Γιατί, πρώτον, στην εποχή των social media όλα αυτά μπορούν να κάνουν τον γύρο του κόσμου σε δευτερόλεπτα και να αναπαραχθούν με τέτοιες ταχύτητες, ώστε να εμφανίζουν τις μειοψηφίες που τα διακινούν ως λαοθάλασσες και να βάζουν σε μεγάλο πειρασμό τους πολιτικάντηδες να επενδύσουν πολιτικά στον φόβο. Παράδειγμα ο τραμπικός ρεπουμπλικανισμός στις ΗΠΑ, που έπαιξε με την άρνηση της μάσκας και των εμβολίων και έχει αιχμαλωτίσει στην άρνηση έναν στους δύο ψηφοφόρους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (ενώ οι Δημοκρατικοί ψηφοφόροι εμβολιάζονται σε ποσοστά 90%). Και, δεύτερον, γιατί, αν ο παράλογος φόβος απέναντι σε ένα σωτήριο εμβόλιο είναι μια παλιά και δύσκολη ιστορία, που απαιτεί χρόνο και προσπάθεια για να υπερνικηθεί, ποτέ άλλοτε μια πανδημία δεν απλωνόταν με τέτοια ταχύτητα, δεν αντιπροσώπευε μια τόσο άμεση, οικουμενική απειλή και δεν επέβαλε μια τόσο επείγουσα εμβολιαστική επιχείρηση. Δίχως την πολυτέλεια του χρόνου που απαιτεί η πειθώ.

Τη μάχη με την ευλογιά η ανθρωπότητα την κέρδισε σε 150 χρόνια. Ανήκω σε μια από τις τελευταίες γενιές που έχουν στο χέρι το σημάδι ενός εμβολίου που εδώ και χρόνια κανείς δεν κάνει, αφού η αρρώστια, που είχε σκοτώσει εκατομμύρια, ξεριζώθηκε. Πιο πρόσφατα, στο γύρισμα του αιώνα, με αφορμή ένα πολυσυζητημένο άρθρο στο Lancet (που γρήγορα αποδείχθηκε αναξιόπιστο και καταρρίφθηκε) που συνέδεε το εμβόλιο της ιλαράς με περιστατικά αυτισμού, ένα νέο αντι-εμβολιαστικό κίνημα στις πλούσιες χώρες του κόσμου έπεισε πολλούς γονείς να αρνηθούν στα παιδιά τους τα υποχρεωτικά εμβόλια. Μα οι συνέπειες έγιναν τόσο γρήγορα αισθητές (με την επανεμφάνιση στις μητροπόλεις της Δύσης της ιλαράς και της ερυθράς) ώστε το «κίνημα» μέσα σε μια δεκαετία είχε αρχίσει να ξεφουσκώνει. Μα τώρα είναι διαφορετικά.

Η πανδημία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης συνιστά μια τόσο μεγάλη απειλή για την ανθρώπινη ζωή και για την οικονομική και κοινωνική ισορροπία, η μετάδοσή της είναι τόσο ραγδαία, ώστε η επιτυχία του εμβολιασμού δεν μπορεί να περιμένει χρόνια. Ούτε καν μήνες.

Είναι διαφορετικά, για έναν επιπλέον λόγο. Υπάρχει, όπως όλες οι έρευνες δείχνουν, μια ευθεία σχέση ανάμεσα στον βαθμό δημόσιας εμπιστοσύνης, εμπιστοσύνης στους θεσμούς, στη δημοκρατία ή στην ενημέρωση, και τη διαθεσιμότητα προς εμβολιασμό. Οπου η εμπιστοσύνη είναι χαμηλή, τα εμβόλια συναντούν αντίσταση. Και αντιστρόφως, οι αντι-εμβολιαστικές καμπάνιες δεν αναστέλλουν μόνον τον ρυθμό εμβολιασμού. Δεν βλάπτουν μόνον υγειονομικά. Υπονομεύουν και τη δημόσια εμπιστοσύνη. Και απειλούν να επαναφέρουν μια απειλή κατά της Δημοκρατίας που, ακόμη και χώρες όπως οι ΗΠΑ, μόλις πρόσφατα αντιμετώπισαν. Ούτε εμείς είμαστε άτρωτοι.