Η κρίση του Λιβάνου δεν είναι οικονομική

Το δράμα του Λιβάνου συνεχίζεται, με την οικονομία της χώρας να καταρρέει και τη λιβανική λίρα να έχει χάσει περισσότερο από το 90% της αξίας της σε σχέση με πέρυσι. Η παροχή νερού και ρεύματος περιορίζεται, η κυβέρνηση αδυνατεί να εγγυηθεί την απρόσκοπτη διακίνηση φαρμάκων στην αγορά και ο κορωνοϊός εξαπλώνεται.

Καμία λύση δεν διαφαίνεται ούτε από τη λεγόμενη κοινωνία των πολιτών. Οι μαζικές διαδηλώσεις δεν μετουσιώθηκαν σε πολιτικό λόγο, αφού κανένας πολιτικός δεν τόλμησε να πει ξεκάθαρα ότι ο Λίβανος δεν ανήκει στον Κοινοτισμό του, αλλά στους πολίτες του, ανεξαρτήτως θρησκείας και καταγωγής. Αν εξαιρεθεί η πιθανότητα ενός νέου εμφυλίου, αναρωτιέται κανείς ποια άλλη συμφορά μπορεί να ενσκήψει.

Οποτεδήποτε η χώρα αντιμετώπισε εσωτερικά προβλήματα, αναζητούσε λύσεις έξωθεν. Ανέκαθεν οι κοινοτικές ηγεσίες προσέφεραν πλείστες αφορμές σε ξένους πάτρωνες. Τις αφορμές εκκόλαψε και καλλιεργεί ο θεσμοθετημένος λιβανικός Κοινοτισμός, ενθαρρύνοντας την ύπαρξη παρακρατικών πολιτοφυλακών. Τις τελευταίες δεκαετίες, η σιιτική φιλοϊρανική οργάνωση Χεζμπολάχ διατηρεί στρατό τόσο ισχυρό που υποκαθιστά πλήρως τις κρατικές ένοπλες δυνάμεις και καθορίζει τη θέση της χώρας στην περιοχή. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό ότι η τωρινή παντοδυναμία των Σιιτών συμβαδίζει με τις συνταγματικές δομές που στρέβλωσε η αρχή του Κοινοτισμού – μια αρχή που αναγορεύθηκε βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία του λιβανικού πολιτεύματος. Παρότι όμως ο Κοινοτισμός έγινε αιτία να αιματοκυλιστεί η χώρα, κανένας δεν διανοήθηκε να τον αναθεωρήσει, μια και χωρίς αυτόν οι παρούσες πολιτικές δυνάμεις δεν έχουν λόγο ύπαρξης.  Πέρυσι η αιτία του κακού υποτίθεται ότι ήταν η ανικανότητα της κρατικής μηχανής να ελέγξει τι ακριβώς προκάλεσε τη μεγάλη έκρηξη στις αποθήκες του λιμανιού της Βηρυτού. Φέτος, αιτία του κακού είναι η ολοσχερής οικονομική καταστροφή. Του χρόνου, κάποιο άλλο γεγονός θα βρεθεί, πολιτικό ή μη, να σπρώξει τον Λίβανο σε κάποιο νέο τέλμα. Ομως, ο Κοινοτισμός θα παραμένει στο απυρόβλητο, σαν ένας γόρδιος δεσμός, τον οποίο κανείς δεν έχει το θάρρος να κόψει.  Για ακόμα μια φορά, οι λύσεις προετοιμάζονται έξωθεν: Η Γαλλία επικεντρώνεται στην καθαρά οικονομική πτυχή της κρίσης, προτείνοντας «διαρθρωτικές αλλαγές». Στόχος της η επαναφορά του Λιβάνου υπό δυτικό έλεγχο – κάτι που εύχονται οι Μαρωνίτες. Η Σαουδική Αραβία συντάσσεται απόλυτα με τις γαλλικές μεθοδεύσεις, για να απομακρυνθεί ο Λίβανος από το Ιράν.

Στον αντίποδα βρίσκεται η Τεχεράνη. Για εκείνην η λιβανική υπόθεση χρησιμεύει ως διαπραγματευτικό χαρτί έναντι των ΗΠΑ, με αντάλλαγμα μεταξύ άλλων τη βιωσιμότητα του πυρηνικού της προγράμματος. Ωστόσο, δεν επιτρέπει ακόμα στη Χεζμπολάχ να «σώσει» τον Λίβανο από την καταστροφή, αφού και για το Ιράν η εξυγίανση της λιβανικής οικονομίας θα αποτελέσει περιττό βάρος.

Τέλος, το Ισραήλ δηλώνει έτοιμο να προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια. Παρότι γνώριζε πως η πρότασή του θα απορριφθεί άμεσα από τη Βηρυτό, στην πραγματικότητα ήθελε να την προειδοποιήσει ότι δεν θα ανεχθεί ένα ιρανικό προτεκτοράτο στα σύνορά του. Πρόσφατα, χριστιανοί Φαλαγγίτες αξιωματικοί του πάλαι ποτέ φιλοϊσραηλινού «Στρατού του Νοτίου Λιβάνου» αναπολούσαν ηρωικές αναμνήσεις στα ισραηλινά ΜΜΕ. Ωστόσο, σήμερα στο Ισραήλ κανείς δεν βιάζεται να βουλιάξει ξανά στον λιβανέζικο βάλτο.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Μπεν-Γκουριόν στο Ισραήλ. Διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Ελλάδος – Ισραήλ – Κύπρου στο Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν και στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.