Ανιχνεύοντας τις κινήσεις Ερντογάν

Ο Ερντογάν συνεπής με όσα προαναγγέλλει, ετοιμάζει εντυπωσιακή φιέστα στα Κατεχόμενα, αγνοώντας επισημάνσεις της ΕΕ χάριν δικών του αναγκών.

Το ίδιο είχε κάνει λίγους μήνες νωρίτερα για  το Κυπριακό με την κοινή πρόταση με τον Τατάρ για τη δημιουργία δύο κρατών στην Κύπρο, αντί της δικοινοτικής διζωνικής ομοσπονδίας. Πρώτο βήμα η εποίκιση και τουριστική ανάπτυξη των Βαρωσίων και οι αποζημιώσεις των ελληνοκυπρίων ιδιοκτητών.  Δια του τρόπου αυτού παραβιάζονται τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας τα οποία δεν αποδέχονται την όποια εποίκιση των Βαρωσίων από άλλους, εκτός των νομίμων κατοίκων της. Ακόμη και τα drone επιστράτευσε ο Ερντογάν εξαγγέλλοντας βάση γι’ αυτά στα Κατεχόμενα, με αιτιολογία την ενίσχυση της  άμυνας των Τουρκοκυπρίων. Μένει να συνεχισθούν οι παράνομες ερευνητικές και γεωτρητικές δραστηριότητες στην κυπριακή ΑΟΖ και σε μη οριοθετημένες περιοχές.

Μετά την καταψήφιση του σχεδίου Ανάν το 2004, που συνδέθηκε με την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, ο Ερντογάν σταθερά εγκαλεί την ελληνοκυπριακή κοινότητα για απομόνωση των Τουρκοκυπρίων και για σφετερισμό της εξουσίας, υπενθυμίζοντας ότι η κυριαρχία ασκείται αδιαίρετα από τις κοινότητες. Εκ του λόγου αυτού άρχισε να αμφισβητεί τις κυπριακές συμφωνίες ΑΟΖ, θεωρώντας ότι πάσχουν, διότι έχουν συναφθεί εν τη απουσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Να σημειωθεί ότι από το 1964 με το ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η νομική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας διατηρείται αναλλοίωτη και η κυπριακή κυβέρνηση εκ της ελληνοκυπριακής κοινότητας αναγνωρίζεται διεθνώς, παρά την τουρκοκυπριακή αποχώρηση από τα όργανα άσκησης της ενιαίας διακυβέρνησης – αντιδρώντας στην πρόταση αναθεώρησης των 13 σημείων του συντάγματος.

Η πρόταση της Γενεύης για δύο κράτη στην Κύπρο έχει ιδιαίτερη σημασία. Μη διαλανθάνει την προσοχή το γεγονός ότι η Τουρκία εισέβαλε το 1974 και παρότι κατόπιν συγχρονίστηκε με την αναζήτηση ομοσπονδίας, εν τούτοις το 1983, στο ενδεχόμενο μη λύσης προέβη και τότε σε αποσχιστική ενέργεια με τη μονομερή ανακήρυξη της αυτοαποκαλούμενης ανεξάρτητης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ)». Η ενέργεια κηρύχθηκε άκυρη και ανυπόστατη από το Συμβούλιο Ασφαλείας (ψηφίσματα 541/1983, 550/1984), διότι συνδέθηκε με την παράνομη χρήση βίας – εισβολή του 1974 (Γνωμοδότηση Διεθνούς Δικαστηρίου περί Κοσόβου, 2010) και δεν παρήγαγε νόμιμο αποτέλεσμα.

Η στάση του Ερντογάν από το 2020 έγινε πιο επιθετική και εξαιτίας της μη λύσης επιχειρεί να αλλάξει το πλαίσιο. Κατηγορεί την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι δια της ΕΕ επιχειρεί να επιβάλει είτε επιπλήξεις, είτε προειδοποιήσεις κυρώσεων και ως εκ τούτου δείχνει απρόθυμη να διευθετηθεί η εκκρεμότητα, την ίδια ώρα που – κατά τον Ερντογάν – η τουρκοκυπριακή πλευρά ζημιώνεται.  Αντιδρώντας  λοιπόν σε όλα αυτά,  επιχειρεί να αλλάξει πίστα, να εκβιάσει προς ευνοϊκές λύσεις και   – ει δυνατόν –  να δημιουργήσει τετελεσμένα.

Η φετινή μαύρη επέτειος της εισβολής έχει ιδιαίτερη οπτική, εσωτερική και διεθνή, με δεδομένο ότι είναι ακόμη ισχυρός ο απόηχος της ανεπιτυχούς άτυπης διάσκεψης της Γενεύης. Η απόρριψη της πρότασης δύο κρατών έχει κερδίσει την υποστήριξη της ΕΕ και της Δύσης. Ομως ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ για να συνεχίσει τη διαδικασία αναζητά συμβιβαστικές γεφυρώσεις ανάμεσα στις πάγιες θέσεις περί διζωνικής – δικοινοτικής ομοσπονδίας και στις ακραίες τουρκικές θέσεις. Αυτό και ίσως όσα έπονται είναι η επίπτωση της απόρριψης, υπό την τότε προεδρική καθοδήγηση, της λύσης του σχεδίου Ανάν.

Ο Ερντογάν ρισκάρει τις εύθραυστες σχέσεις με τη Δύση, προκαλεί και γεννάται το ερώτημα εάν «θα του βγει» η κίνηση. Κομβικό ρόλο στην απάντηση έχει το Συμβούλιο Ασφαλείας, αφού έχει ακυρώσει την αποσχιστική ανακήρυξη «ΤΔΒΚ», σε αντίθεση με αυτήν του Κοσόβου. Το Διεθνές Δικαστήριο στη Γνωμοδότηση το 2010 διαπίστωσε ότι η  ανακήρυξη «ΤΔΒΚ» ακυρώθηκε ως προϊόν της τουρκικής εισβολής. Εξάλλου μετά την εισβολή δεν θα συνέτρεχε λόγος επανορθωτικής απόσχισης (remedial secession), όπως συνέβη με το Μπανγκλαντές ή το Κόσοβο, όπου ο πληθυσμός τους στερήθηκε των δικαιωμάτων του στο πατρογονικό κράτος, το οποίο προκειμένου να μην ανακτηθούν τα δικαιώματα εξαπέλυσε διωγμούς και εξοντώσεις, γι’ αυτό και η απόσχιση ήταν το ultimum refugium.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, συγγραφέας του βιβλίου «Το Κυπριακό από τη Ζυρίχη στη Λουκέρνη, Σε αναζήτηση ομοσπονδιακής επίλυσης», Αθήνα, Ι. Σιδέρης, 2007