Τι συμβαίνει σε Ευρώπη και ΗΠΑ

Το τελευταίο χρονικό διάστημα γίνεται μεγάλη συζήτηση για τη δυνατότητα των καταδικασθέντων σε ισόβια να μην εκτίουν αυτή την ποινή αλλά να αποφυλακίζονται μετά από κάποια χρόνια. Το ελληνικό ποινικό σύστημα περιέχει μια εικονικότητα στις ποινές. Αυτές που επιβάλλονται από τα δικαστήρια δεν εκτίονται ολόκληρες αλλά μέρος αυτών. Στα πλημμελήματα σχεδόν κανείς δεν φυλακίζεται (λόγω αναστολών ή μετατροπών των ποινών) και στα κακουργήματα οι καταδικασθέντες εκτίουν πραγματική φυλακή από 2/5 έως 3/5 και απολύονται με τον θεσμό της υφ’ όρον απόλυσης. Το ίδιο γίνεται και στη μέγιστη ποινή της ισόβιας κάθειρξης, όπου ο καταδικασθείς μετά από πραγματική έκτιση 16 ετών και αφού συμπληρώσει 20 έτη με ευεργετικό τρόπο (εργασία κ.λπ.) μπορεί να απολυθεί υφ’ όρον. Αυτός όμως ο θεσμός είναι διεθνής και ισχύει στις περισσότερες χώρες του κόσμου.

Στη Γαλλία, οι ισοβίως καταδικασθέντες έχουν δυνατότητα αποφυλάκισης μετά από έκτιση 18-22 ετών. Σε περιπτώσεις όπου θύμα είναι παιδί και το αδίκημα εμπεριέχει βιασμό, η έκτιση είναι 30 έτη.

Στη Γερμανία ο κρατούμενος μπορεί να κάνει αίτηση για υφ’ όρον απόλυση μετά από έκτιση 15 ετών.

Στη Δανία οι καταδικασθέντες σε ισόβια δικαιούνται αίτηση χάριτος μετά από 12 έτη. Για σοβαρές περιπτώσεις ο μέσος όρος αποφυλάκισης κυμαίνεται στα 16 έτη.

Στην Πολωνία ο φυλακισμένος πρέπει να εκτίσει από 25 ως 50 έτη.

Σε Αγγλία και Ουαλία οι ισοβίως καταδικασθέντες έχουν τη δυνατότητα να απελευθερωθούν μετά από διάστημα που ορίζεται δικαστικά. Μέσος όρος κράτησης είναι τα 15 έτη.

Η Ολλανδία αποτελεί ευρωπαϊκή εξαίρεση. Οι κρατούμενοι δεν έχουν δικαίωμα αποφυλάκισης, μπορούν μόνο να ζητήσουν αίτηση χάριτος που τους χορηγείται δύσκολα.

Στις ΗΠΑ, σε όλες οι Πολιτείες εκτός Αλάσκας στην ισόβια κάθειρξη δεν υπάρχει αποφυλάκιση. Η χώρα αυτή έχει ιδιαίτερο νομικό σύστημα και επιβάλλονται καταδίκες που υπερβαίνουν τον έναν αιώνα και θεωρούνται ως de facto ισόβια (π.χ. ο Αριελ Κάστρο καταδικάστηκε σε πάνω από 1.000 έτη για τις 937 εγκληματικές πράξεις του και ο Τζέιμς Χολμς, που δολοφόνησε 12 και τραυμάτισε 70, καταδικάστηκε σε 3.318 έτη φυλάκισης).

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου με την τελευταία απόφασή του κατά Ουγγαρίας επιβεβαιώνει την πάγια νομολογία του που απαιτεί να υπάρχει θεσμοθετημένη διαδικασία ώστε να προβλέπεται ότι ο καταδικασθείς σε ισόβια θα έχει τη δυνατότητα να υποβάλει αίτημα για να αποφυλακιστεί. Η φιλοσοφία της νομολογίας του συνίσταται στο δικαίωμα του καταδικασθέντος στην ελπίδα της αποφυλάκισης, ώστε να μπορέσει να βελτιώσει τον εαυτό του και να μη δημιουργούνται καταστάσεις στις φυλακές από απόλυτα απελπισμένους που δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

Αναμφίβολα η υφ’ όρον απόλυση είναι ένας θεσμός ανθρώπινος που υπάρχει στη συντριπτική πλειονότητα των κρατών δικαίου. Είναι η ευκαιρία που δίνει η κοινωνία χορηγώντας μια ελπίδα στον καταδικασθέντα, αφού αναλογιστεί τι έχει κάνει και αφού επιδείξει τη βελτίωσή του, για να δει, μετά από μεγάλο διάστημα στέρησης της ελευθερίας του, το φως του ήλιου.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος