«Κρυφά το λένε τα πουλιά…»

«Φάγαμε ψωμί, τραγουδήσαμε κι εγλεντήσαμε… Οτι εις τα ορδιά (σ.σ.: πολεμικά χαρακώματα) πάντοτε τραγουδούσαμε!». Ετσι αποτύπωνε ο στρατηγός Μακρυγιάννης τη λειτουργία του τραγουδιού στην Επανάσταση του 1821, ανακαλώντας μνήμες από την πολιορκία της Ακρόπολης. Το τραγούδι ήταν είδος πρώτης ανάγκης όπως το ψωμί «και ο Μακρυγιάννης το συνόδευε παίζοντας ο ίδιος τον ταμπουρά του, τραγουδώντας για τον Λεπενιώτη, για τον Δράκο και τον Αντρούτσο αλλά και τα 40 παλικάρια που στολίστηκαν, αρματώθηκαν και πήγαν για να πάρουν την ευχή της μάνας για τον πόλεμο».

Ετσι προλογίζει ο Λάμπρος Λιάβας τα τραγούδια «Του Λεπενιώτη», «Τ’ Ανδρούτσου η μάνα χαίρεται» και τα «Σαράντα παλικάρια». Πρόκειται για τρία από τα «21 τραγούδια για το 1821», όπως ήταν ο τίτλος της προχθεσινής συναυλίας στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης όπου είχε την καλλιτεχνική επιμέλεια ο καθηγητής Εθνομουσικολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Πρόκειται για τον δεύτερο κύκλο που δημιούργησε ο σπουδαίος συνθέτης Σταύρος Ξαρχάκος στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Πλοηγοί σε αυτό το ταξίδι ήταν το ωραίο μουσικό συγκρότημα Polis Ensemble (Στέφανος Δορμπαράκης – κανονάκι, Αλέξανδρος Καψοκαβάδης – πολίτικο λαούτο, κιθάρα, Μανούσος Κλαπάκης – κρουστά, Γιώργος Κοντογιάννης – λύρα, Θεόδωρος Κουέλης – κοντραμπάσο, Νίκος Παραουλάκης – νέι, καβάλ, φλογέρα, Νίκος Αγγούσης – κλαρίνο) και οι Κατερίνα Παπαδοπούλου και Παναγιώτης Αγγελακόπουλος στο τραγούδι.

Η έναρξη της συναυλίας όπου παρουσιάστηκαν ηχοχρώματα από όλη την Ελλάδα ξεκίνησε με τον ποντιακό θρήνο «Πάρθεν η Ρωμανία».

«ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ». Τα τραγούδια διασώζουν τη συλλογική μνήμη, παρηγορούν στα βάσανα και τρέφουν την ελπίδα για την Εθνεγερσία. Τραγούδια που αφηγούνται τα πάθη και τους αγώνες των μαχόμενων Ελλήνων και διασώζουν έτσι ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας εκείνης της περιόδου. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης έλεγε ότι στα χρόνια εκείνα τα τραγούδια λειτουργούσαν σαν «εφημερίδες στρατιωτικές». Τα κλέφτικα τραγούδια εμπεριείχαν το αίτημα για ελευθερία και γλώσσα από την ψυχή του λαού και το έφεραν στο στόμα και στα αφτιά της κοινωνίας τους. «Κρυφά το λένε τα πουλιά, κρυφά το λέν’ τ’ αηδόνια», τραγούδι της τάβλας που αναγγέλλει το ξεκίνημα της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα, «Παιδιά μ’ σα θέτε λεβεντιά», για τη ζωή των κλεφτών, «Λαλούδι της Μονομπασιάς», για την πολιορκία του Ναυπλίου, και το κλασικό τσάμικο «Στα Τρίκορφα μες στην κορφή», για τους αγώνες του Κολοκοτρώνη και του Νικηταρά.

Από το πρόγραμμα της συναυλίας δεν έλειψαν εκείνοι οι στίχοι και οι μελωδίες όπου γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις γυναίκες – επώνυμες και ανώνυμες -, οι οποίες έδωσαν το παρόν στον αγώνα στις μάχες, στις πολιορκίες, στα ολοκαυτώματα, στο Σούλι, στη Νάουσα, στη Χίο, στο Μεσολόγγι, σε όλον τον Ελληνισμό.