Pacta sunt servanda(και λοιπές ιστορίες)

Pacta sunt servanda: Οι συμφωνίες είναι τηρητέες. Τη λατινική ρήση με τις ρίζες στους πλατωνικούς «Νόμους» την ακούσαμε αμέτρητες φορές στα χρόνια της πτώχευσης, από τα στόματα όλων, ιδίως των Βρυξελλών και του Βερολίνου. Και από τη στιγμή που η Ελλάδα συνομολόγησε, καλώς ή κακώς, δεν έχει σημασία πια, εκείνες τις πτωχευτικές συμφωνίες, είχαν δίκιο. Αυτή είναι η βάση του Διεθνούς Δικαίου, όπως και κάθε δημόσιας ή ιδιωτικής συνύπαρξης που εδράζεται στη συμφωνία δύο ή περισσότερων πλευρών. Το παράδοξο όμως είναι ότι ενώ η Ελλάδα «βομβαρδίστηκε» τόσο πρόσφατα με την επίκληση αυτής της θεμελιώδους αρχής, ήδη την έχει ξεχάσει. Οπως επίσης την ξέχασαν, εκεί που δεν τους βόλευε, και εκείνοι που την κράδαιναν. Οχι στα δημοσιονομικά ζητήματα, αλλά στη λεγόμενη Συμφωνία των Πρεσπών με τη Βόρεια Μακεδονία. Εκεί το Pacta sunt servanda έχει πια από καιρό πάει περίπατο. Και ο πρώτος που παραβιάζει συστηματικά τη Συμφωνία δεν είναι κανένας αρνητής της από τα Σκόπια: είναι ο ίδιος ο πρωθυπουργός της χώρας Ζόραν Ζάεφ που τη συνυπέγραψε μαζί με τον τότε έλληνα ομόλογό του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος επίσης δεν βλέπει κανένα λόγο να πει κάτι για όλα αυτά στον «φίλο του τον Ζόραν». Ετσι, απλώς για την τιμή των όπλων.

Η ποδοσφαιρική διοργάνωση EURO 2021 είναι το πιο πρόσφατο από τα ουκ ολίγα μέχρι σήμερα δείγματα. Εκεί ο Ζάεφ τα έκανε όλα: και ως «Μακεδονία» κατέβασε την ομάδα της χώρας του και την μπλούζα της φόρεσε ο ίδιος στις κερκίδες και στα μηνύματά του έτσι την αποκάλεσε και βρήκε ευκαιρίες να δείξει ότι αυτό είναι το όνομά της και άλλο δεν υπάρχει. Οι παραβιάσεις της Συμφωνίας από τη σκοπιανή πλευρά και μάλιστα από τον ίδιο τον πρωθυπουργό της είναι τέτοιες που ανάγκασαν ακόμα και τους πρώην υπουργούς Εξωτερικών επί ΣΥΡΙΖΑ να «αντιδράσουν» – τρόπος του λέγειν δηλαδή. Είναι άλλωστε πολύ αργά για κάτι τέτοιο. Από την πρώτη στιγμή ήταν ξεκάθαρο ότι η σκοπιανή πλευρά δεν επρόκειτο να τηρήσει στην πραγματικότητα αυτή τη Συμφωνία. Από τότε το ήξεραν και το έλεγαν οι πάντες, ακόμα και κάποιοι από τους υπερασπιστές της. Είναι από τις περιπτώσεις που αυτό που θα συνέβαινε ήταν απόλυτα προδιαγεγραμμένο. Ομως δεν σταμάτησε την τότε κυβέρνηση από την υπογραφή και την κύρωση της Συμφωνίας. Ούτε καν την οδήγησε να προβλέψει ουσιαστικές διασφαλίσεις σε περίπτωση καταπάτησης. Και αυτό το βρίσκει ήδη μπροστά της η Ελλάδα: μετά τη στάση του Ζάεφ ορθώς η κυβέρνηση αποφάσισε να μη φέρει στη Βουλή τα τρία μνημόνια συνεργασίας. Δεν μπορούσε να κάνει κι αλλιώς βέβαια. Ομως τι αξία έχει τώρα πια; Τα σημαντικά έχουν ήδη γίνει. Από την πρώτη στιγμή. Η Ελλάδα παρέδωσε τα διπλωματικά της όπλα και δεν διαθέτει πλέον εργαλεία για να επιβάλει την τήρηση της Συμφωνίας. Το κύριο ελληνικό σκέλος των υποχρεώσεων προχώρησε με διαστημικές ταχύτητες: λ.χ. οι διαδικασίες για την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ, ήταν οι ταχύτερες στη μακρά ιστορία της Συμμαχίας.

Ολα αυτά έχουν διπλή σημασία. Η μία πλευρά τους αφορά τις Πρέσπες. Η άλλη πλευρά όμως είναι ίσως ακόμα πιο σημαντική. Με απόλυτη ευθύνη του Τσίπρα η Ελλάδα εμφανίζεται ως κάτι σαν «απατημένη» χώρα. Αλλά αυτό διαμόρφωσε ευρύτερα δεδομένα ακραίας προσαρμοστικής ελαστικότητας στις διεθνείς σχέσεις της χώρας. Οταν αυτοεγκλωβίζεται με τέτοιο τρόπο από τα Σκόπια, έστω και με δεδομένη τη διεθνή πίεση για τα Δυτικά Βαλκάνια, τι μπορεί να περιμένει κανείς να συμβεί στα σκληρά ελληνοτουρκικά; Τι μήνυμα εκπέμπεται στο διεθνές περιβάλλον, ειδικά την ώρα που οι ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε διαρκή εξέλιξη; Πού οδηγεί το ότι δεν είναι σε θέση να αξιοποιήσει ούτε καν το θεμελιώδες Pacta sunt servanda; Πώς μπορεί να τη λάβει κανείς σοβαρά υπόψη, ειδικά την ώρα που όλα είναι ανοιχτά;