Επιμονή και δικαίωση

Οι Κασσάνδρες κατάπιαν για μια ακόμα φορά τη χολή τους. Η εμβληματική μεταρρύθμιση της εποχής Ομπάμα, η έστω ατελής υγειονομική κάλυψη μερικών εκατομμυρίων Αμερικανών, το περίφημο και, για κάποιους περιώνυμο «Obamacare», όχι μόνο δεν λέει να πεθάνει αλλά ριζώνει ολοένα και πιο βαθιά στον νόμο και στα ήθη. Οι εχθροί του, και εχθροί κάθε μεταρρύθμισης, στην αρχή εστίαζαν στην τεχνική του πολυπλοκότητα, που δήθεν θα το καθιστούσε ανεφάρμοστο. Στη συνέχεια ποντάρισαν σε άρνηση συμμετοχής των πολιτών, οι οποίοι, στην πατρίδα της «ελεύθερης αγοράς», δήθεν θα γυρνούσαν την πλάτη σε παροχές που προέρχονταν από το τρισκατάρατο κράτος. Ως τελευταίο ανάχωμα προσδοκούσαν ότι το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο, με κλειδωμένη συντηρητική-τραμπική πλειοψηφία (6-3), θα ακύρωνε αυτό το προπύργιο του «σοσιαλισμού» α λα αμερικάνα. Κι εδώ οι αντι-μεταρρυθμιστές, και γενικώς οι εκπρόσωποι του ακροδεξιάς πλέον απόχρωσης Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, έμειναν με την ελπίδα: πριν από λίγες μέρες το 3-6 έγινε 7-2 υπέρ του «Obamacare», στην τρίτη και πιθανότητα ύστατη αμφισβήτηση της συνταγματικότητάς του, την ίδια στιγμή που η συμμετοχή στο πρόγραμμα «Medicaid» ξεπερνούσε τον αριθμό-ρεκόρ των 80 εκατομμυρίων πολιτών, με 10 εκατομμύρια να εγγράφονται μέσα στην πανδημία.

Θα μπορούσε να είναι η ιστορία κάθε (πραγματικής) μεταρρύθμισης. Στη βάση της δεν μπορεί παρά να υπάρχει ένα σχέδιο και μια βούληση: βούληση βελτίωσης της ζωής των πολιτών και σχέδιο για το πώς, με ποιους νομοθετικούς και κοινωνικούς συσχετισμούς και χειρισμούς, θα επιτευχθεί ο στόχος. Με εξαρχής γνώση ότι ο αγώνας είναι πολυμέτωπος και δεν μπορεί να κερδηθεί σε όλα τα μέτωπα: ο ίδιος ο Ομπάμα παραδέχεται, στην υπέροχη βιογραφία της προεδρίας του, ότι ήθελε να πετύχει πολύ περισσότερα και θεωρούσε ότι ο αμερικανικός λαός και η εντολή που του είχε δώσει άξιζαν πολύ περισσότερα. Μέτρησε, όμως, και ξαναμέτρησε τις δυνάμεις του στα δυο νομοθετικά σώματα, ζύγισε και ξαναζύγισε τα υπέρ και τα κατά των δύο στρατηγικών – να πάει για όλα και να τα χάσει όλα, κάτι που είχε πάθει ο Κλίντον, ή να περάσει έναν συμβιβασμό μεν, προοδευτικό δε, και αποφάσισε, ευτυχώς για τους μεταρρυθμιστές όλου του κόσμου αλλά και για την ίδια την έννοια της μεταρρύθμισης, να γράψει Ιστορία.

Υπάρχει και ένας τρίτος, απαραίτητος για το ρίζωμα κάθε μεταρρύθμισης, παράγοντας: ο χρόνος. Καμία πολιτική επιτυχία δεν χαρίζεται, καμία αλλαγή στην καθεστηκυία τάξη ή ανατροπή μακρόχρονης συνήθειας δεν υλοποιείται χωρίς αντίδραση, καμία αναστάτωση οικονομικών συμφερόντων δεν περνά αναίμακτα. Χρειάζεται υπομονή, επιμονή, εξήγηση, ανάδειξη των πλεονεκτημάτων και των προοπτικών, «καλλιέργεια» των δύο μεγάλων δυνητικών συμμάχων: των δικαστηρίων και της κοινωνίας. Η δικαστική επικύρωση μιας νομοθετικής αλλαγής σηματοδοτεί την τυπική νομιμοποίησή της, το αγκάλιασμά της από την κοινωνία σφραγίζει την ουσιαστική της νομιμοποίηση.

Τα σκέφτομαι αυτά καθώς η χώρα μας βρίσκεται, διαρκώς μετέωρη, σε ένα μεταρρυθμιστικό σταυροδρόμι. Οι συνθήκες είναι σχετικά ευνοϊκές: η ανάγκη βαθιών αλλαγών είναι εμφανής και αδήριτη, η κοινωνία, μέσα στην ετερότητα, την πολυπλοκότητα και την προχειρότητά της, είναι, αν όχι έτοιμη, πάντως ανοιχτή, η δε παρούσα κυβέρνηση, κυρίως ο περί τον Πρωθυπουργό κύκλος, έχει μεταρρυθμιστική πρόθεση και ένστικτο. Κυρίως: σχέδιο και πόροι υπάρχουν. Παρ’ όλα αυτά, το μέχρι στιγμής μεταρρυθμιστικό έργο είναι μάλλον ισχνό, όπως εικονογραφείται από τον πρόσφατο εργασιακό νόμο, την καθυστέρηση στα μεγάλα μέτωπα της διοίκησης, της Δικαιοσύνης, του φορολογικού συστήματος, τον δισταγμό μπροστά στις αναγκαίες ανατροπές στην υγεία και την παιδεία. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν ισχυρές αντίρροπες δυνάμεις, κυρίως ο λαϊκιστικός ανταρτοπόλεμος σχεδόν σύσσωμης της αντιπολίτευσης και η μεταφορά του «δημόσιου» λόγου στη χαβούζα της μπλογκόσφαιρας. Ομως υπάρχει και στη χώρα μας μεταρρυθμιστικό παράδειγμα και η κυβέρνηση οφείλει να έχει τη γενναιότητα να παραδεχθεί από πού προέρχεται: ΕΣΥ και ΑΣΕΠ, ανεξάρτητες Αρχές και ΚΕΠ, αποκέντρωση, Διαύγεια και ψηφιακή διακυβέρνηση. Βάθεμα χρειάζεται και τόλμη, όχι γκρέμισμα ή ανακάλυψη του τροχού.

O Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος