Εμείς και τα «κουδούνια»

Εμείς και τα «κουδούνια»

Ενας άνδρας, στην ηλικία της αίγλης του, πετυχημένος επαγγελματικά, κοσμοπολίτης, με μεγάλο κοινωνικό κύκλο, με ενδιαφέροντα, αυτοκτονεί με δύο σφαίρες – εντελώς αποφασισμένος να πεθάνει δηλαδή. Ενα πρωτοεφηβάκι που υφίσταται τη «ρετσινιά» της «χοντρής», καταφεύγει σε επέμβαση στομάχου προκειμένου να αδυνατίσει και αφήνει την τελευταία του πνοή στο χειρουργείο. Ενα 20χρονο κορίτσι, εγκλωβισμένο στη μητρότητα και στη συζυγική ζωή, οδηγείται από τον σύζυγό της, που, τελικά, γίνεται ο δολοφόνος της, σε μια «ψυχολόγο» που, στην πραγματικότητα, είναι μαία ή κάτι τέτοιο, οπωσδήποτε όμως δεν έχει ενδεδειγμένη επιστημονική κατάρτιση.

Τρεις μόνο περιπτώσεις από την ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών που θα μπορούσαν ίσως να είχαν αποτραπεί αν είχε έγκαιρα συνδράμει κάποιος ειδικός. Και που πιστοποιούν ένα πρόβλημα το οποίο χάσκει σαν χαίνουσα πληγή στη ελληνική κοινωνία. Την έλλειψη ενημέρωσης και τη δυσπιστία για την ψυχιατρική επιστήμη και τους λειτουργούς της. Που πάει χέρι χέρι με τον στιγματισμό της ψυχικής νόσου. Μια προκατάληψη που σέρνουμε εδώ και δεκαετίες, εδώ και αιώνες, από τότε δηλαδή που ο «τρελός του χωριού» έχει καταχωρηθεί ως βασικός χαρακτήρας της ηθογραφίας μας. Κατά περίσταση σοφός, πολύ συχνά συμπαθητικός αλλά πάντα «τρελός». Που, με απλουστευτικούς συνειρμούς, μεταφράζεται ως «αντικοινωνικός» και «περιθωριοποιημένος» και οπωσδήποτε «έχων το ακαταλόγιστο». Κάπως έτσι δεν προέκυψε το «του κρεμάσαμε κουδούνια»;

Καθε τρεις και λίγο λογιών λογιών «συλλογικότητες», μαχητικές οργανώσεις, ομάδες δικαιωματιστών στήνουν πανηγύρι διαμαρτυρίας έξω από τη Βουλή με διάφορα αιτήματα, μερικά από τα οποία, όντως, πάνε την κοινωνία μπροστά. Δεν θυμάμαι ωστόσο κάποια κίνηση, κάτι σαν κίνημα, σαν εκστρατεία υπέρ της άρσης αυτών των μεσαιωνικών πέπλων που καλύπτουν την ψυχιατρική επιστήμη και, για πολλούς συμπολίτες μας, λειτουργούν ανασταλτικά και δεν τους επιτρέπουν να πηγαίνουν στον ψυχίατρο με την ίδια άνεση που πηγαίνουν στον οδοντίατρο. Οπως δεν θυμάμαι και κάποια κρατική καμπάνια ενημέρωσης για ένα θέμα, η άγνοια περί του οποίου κοστίζει ανθρώπινες ζωές. Και που δεν είναι μόνο οι περιπτώσεις που έρχονται στο φως της δημοσιότητας.

Και για να κάνουμε ένα διαφωτιστικό φλας μπακ, όλοι ξέρουμε λίγο – πολύ για σπουδαίες οικογένειες την Ελλάδας, με μεγάλη παράδοση στις Τέχνες, τα Γράμματα, τις Επιστήμες που έκρυβαν τον «τρελό» στους κόλπους τους. Για σημαντικούς διανοούμενους και καλλιτέχνες που απέδιδαν τις συμπεριφορές του αδελφού, του γιου, της κόρης σε σπασμένα νεύρα και δεν τους οδήγησαν ποτέ έως την πόρτα του ψυχίατρου.

Από τον «τρελογιατρό» στον «ψυ»

Ναι, σίγουρα οι αντιλήψεις έχουν αλλάξει αρκετά από τη δεκαετία του 1970 ή ακόμη και του 1980, από τότε δηλαδή που τον ψυχίατρο τον έλεγαν «τρελογιατρό». Μάλιστα, από τη δεκαετία του 1990 διάφορες μέθοδοι ψυχοθεραπείας – οι περισσότερες, για να λέμε την αλήθεια, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση – έγιναν τάση του λάιφσταϊλ. Και ο «τρελογιατρός» έγινε «ψυ». Ετσι σκέτο. Και άκρως παραπλανητικό. Διότι το δεύτερο συνθετικό κάνει τη διαφορά. Αλλιώς ψυχίατροι, ψυχολόγοι, ψυχοθεραπευτές, «προπονητές ζωής» γίνονται αχταρμάς. Επικίνδυνος. Θα πήγαινε κανείς να κάνει γναθοχειρουργική επέμβαση σε… οδοντοτεχνίτη;

Το καταθέτω ως προσωπική εμπειρία. Εχω αντιμετωπίσει αρκετές φορές τη δυσπιστία στο βλέμμα του άλλου όταν λέω ότι παίρνω αντικαταθλιπτικά. Κάποιοι μάλιστα αρχίζουν τις συμβουλές για το να μιλάω περισσότερο, να το «βγάζω από μέσα μου» και διάφορα άλλα κόλπα ώστε να μην καταφεύγω στα φάρμακα. Συγγνώμη αλλά δεν θα πάρω. Οπως ακριβώς δεν θα αντιμετώπιζα ποτέ μια σοβαρή ασθένεια με συμβουλές φίλων. Εξάλλου, τα ψυχοφάρμακα έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά από τότε που ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου τραγουδούσε «Κι αν είμαι ροκ μη με φοβάσαι / έγινα κιόλας τριάντα χρονώ / νύχτες αγρύπνιας, να με θυμάσαι / αναφρανίλ και τριπτιζόλ». Εχουν περάσει σαράντα χρόνια από τότε.