Εξακολουθούν οι ελεύθερες αγορές να νικούν τον κεντρικό σχεδιασμό;

Το 1944 ο Φρίντριχ Α. Χάγιεκ ανέφερε ότι η τάξη των αγορών ήταν εγγενώς ανώτερη από την υποτιθέμενη δυναμική εξουσία απολυταρχικών καθεστώτων. Οι επόμενες δεκαετίες – όταν αναπτύχθηκαν οι οικονομίες της ελεύθερης αγοράς και η κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία της Σοβιετικής Ενωσης – φάνηκε να τον δικαιώνουν. Στη συνέχεια ήρθε η Κίνα. Η επιτυχία της οικονομίας της Κίνας έχει διαβρώσει την πεποίθηση ότι οι ελεύθερες αγορές αντιπροσωπεύουν την καλύτερη αναπτυξιακή στρατηγική για όλους. Ωστόσο, ο κεντρικός σχεδιασμός κινέζικου στυλ εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση στη Δύση. Αλλά το σύστημα της Κίνας είναι πραγματικά διαμετρικά αντίθετο με αυτό των ΗΠΑ, ας πούμε; Με μια λέξη: όχι.

Η Κίνα έχει αξιοποιήσει στο έπακρο τον κεντρικό σχεδιασμό για να ακολουθήσει μια προσαρμοστική και πειραματική διαδικασία χάραξης πολιτικής, με την οποία οι θεσμικές δομές ενημερώνονται συνεχώς για να αντικατοπτρίζουν νέες ιδέες και βέλτιστες πρακτικές, προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες. Οπως επισήμανε πρόσφατα ο Γιανγκ Σιαοχουάν, η «βούληση στην κορυφή» είναι ζωτικής σημασίας για την πρόοδο, καθώς αποτρέπει το αδιέξοδο σε σύνθετα ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, όπου τα κατοχυρωμένα συμφέροντα μπορούν εύκολα να εμποδίσουν την πρόοδο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η χάραξη πολιτικής στην Κίνα δεν είναι συνεργατική. Αντίθετα, προτού λάβουν μια σημαντική απόφαση πολιτικής, οι ηγέτες της Κίνας συμβουλεύονται δεξαμενές σκέψης και ακαδημαϊκούς για να αποκτήσουν θεωρητική εικόνα και να επισκεφθούν τις τοπικές κοινότητες για να μάθουν για την κατάσταση επιτόπου. Στη συνέχεια, ξεκινούν πιλοτικά προγράμματα για να αποκαλύψουν και να επιλύσουν πρακτικά ζητήματα εφαρμογής, επινοώντας έτσι μεταρρυθμίσεις και προγράμματα που μπορούν να προσαρμοστούν σε περισσότερα περιβάλλοντα. Βέβαια, η προσέγγιση της Κίνας δεν είναι απρόσβλητη στην παγίωση ειδικών προνομίων.

Η στοχευμένη εφαρμογή πολιτικών και προγραμμάτων μπορεί να προκαλέσει κατακερματισμό, σπατάλη και υπερβολικό ανταγωνισμό – όλα αυτά μπορούν να υπονομεύσουν την προσπάθεια της Κίνας να οικοδομήσει μια ανοιχτή, πολύπλοκη και ζωντανή οικονομία της αγοράς. Επιπλέον, όπως έδειξαν οι Γιέουν Κιμ και Κέβιν Ο’ Μπράιεν, η γραφειοκρατία μπορεί να αντισταθεί ενεργά στην πρόοδο, με τους τοπικούς αξιωματούχους να φοβούνται, για παράδειγμα, ότι η μεγαλύτερη διαφάνεια θα μπορούσε να υπονομεύσει την επιχειρησιακή ευελιξία και τις προοπτικές ανέλιξης. Αλλά το ίδιο πράγμα μπορεί να συμβεί εάν συγκεκριμένοι παράγοντες της αγοράς αποκτήσουν υπερβολική επιρροή. Η αντιμετώπιση τέτοιων προκλήσεων απαιτεί ευκινησία, δημιουργικότητα και πολιτική βούληση.

Ο Αντριου Σενγκ είναι συνεργάτης του Asia Global Institute στο University of Hong Kong. Είναι πρώην πρόεδρος της επιτροπής κεφαλαιαγοράς του Χονγκ Κονγκ.
Ο Σιάο Τζενγκ είναι πρόεδρος στο Hong Kong Institution for International Finance και καθηγητής στο Peking University HSBC Business School.