NON PAPER

Από τον «κάμπο» στην Κοπεγχάγη
Στιγμιότυπο πρώτο. Ερχεται από μακριά. Από τα μέσα, περίπου, του 20ού αιώνα. Τότε που ο μέγας λαρισαίος φωτογράφος Τάκης Τλούπας κατέγραφε με τον φακό του τη ζωή των αγροτών, των κτηνοτρόφων, των ξωμάχων του θεσσαλικού κάμπου. Εχω στον νου – και στην καρδιά μου – μια φωτογραφία με μια ομάδα εργατών γης, ανδρών και γυναικών, που κάθονται κάτω από ένα δέντρο να κολατσίσουν. Εχουν, προφανώς, πεισθεί να ποζάρουν στον Τλούπα, αν και στο βλέμμα τους διακρίνεται η «αμηχανία του ανέκφραστου» στην πρώτη τους επαφή με τη φωτογραφική κάμερα. Με το σώμα τους όμως κάνουν μια κίνηση, ανεπαίσθητη ίσως διά γυμνού οφθαλμού, που αναδεικνύεται όμως από τον φακό, ως σημαίνουσα λεπτομέρεια. Σαν να θέλουν να κρύψουν το προσφάι τους – το ψωμί τους, το στουμπηχτό κρεμμύδι τους και τις ελιές τους δηλαδή – από την «αδιακρισία» της φωτογραφίας. Κι εκεί, καταμεσής του κάμπου και του 20ού αιώνα, αυτοί οι άνθρωποι οι αγράμματοι, οι «ακατέργαστοι», μου φαίνονταν – από την πρώτη φορά που είδα τη φωτογραφία – σαν να διδάσκουν με έναν αρχετυπικό, «σωματικό» τρόπο τι σημαίνει ιδιωτικότητα.

Στιγμιότυπο δεύτερο. Το περασμένο Σάββατο, στο γήπεδο Πάρκεν της Κοπεγχάγης, στον αγώνα Δανία – Φινλανδία, στα πλαίσια του Euro. Λίγο πριν τελειώσει το πρώτο ημίχρονο, ο δανός ποδοσφαιριστής Κρίστιαν Ερικσεν καταρρέει. Τα πρώτα πλάνα είναι σοκαριστικά, οι γιατροί είπαν αργότερα ότι το παλικάρι «πέθανε» και επανήλθε. Οι συμπαίκτες και οι γιατροί της ομάδας τρέχουν προς το μέρος του. Και ο αρχηγός Σίμον Κιάερ δίνει εντολή στους ποδοσφαιριστές να σχηματίσουν ένα ανθρώπινο τείχος γύρω από τον Ερικσεν, να προστατεύσουν, στην πραγματικότητα, από τις κάμερες και τις οθόνες των κινητών την ιερότητα της υπέρτατης μάχης μεταξύ ζωής και θανάτου.

Το τείχος της αξιοπρέπειας
Τα δύο παραπάνω στιγμιότυπα τα χωρίζουν μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα, εβδομήντα, περίπου, χρόνια και μια εποχή που άλλαξε την έννοια της ιδιωτικότητας. Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, την ξεφτίλισε. Την άπλωσε στα μπουγαδόσχοινα πρώτα των ταμπλόιντ και των κουτσομπολίστικων περιοδικών και, στη συνέχεια, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Οι περισσότεροι συμμετείχαμε, λιγότερο ή περισσότερο, σε αυτό. Προς άγραν διαδικτυακής δημοφιλίας (κάτι σαν τον «πλούτο» στη Monopoly δηλαδή) δημοσιοποιούμε ό,τι μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία συγκίνηση και συμπάθεια. Τις παιδικές μας φωτογραφίες, το πώς κατούρησε η γάτα μας, το πού θα πάμε σήμερα και το τι θα κάνουμε αύριο, τις κούπες του καφέ μας, τον καναπέ του σπιτιού μας, τα δώρα και τις ευχές που ανταλλάσσουμε με τους φίλους μας. Κι εμείς που χρυσοπληρώνουμε ένα smartphone για να φωτογραφίζουμε τα φαγιά και τα αποφάγια μας, δεν ξέρω αν είμαστε πιο «πολιτισμένοι» από τους αγρότες του Τλούπα που προσπαθούσαν, ασυναίσθητα, να κρύψουν το προσφάι τους.

Ετσι, το «τείχος» που ύψωσαν με τα σώματά τους οι ποδοσφαιριστές της Δανίας είναι ένα τείχος αξιοπρέπειας, μια «άμυνα ζώνης» του πολιτισμού και της ιδιωτικότητας απέναντι στο αδηφάγο τέρας της «καταγραφής».

«Του κλώτσου και του Γκάτσου»
«Εδώ, κορίτσι μου, με έχουν του κλώτσου και του Γκάτσου» μου είχε πει ο Νίκος Γκάτσος όταν, πριν από πάρα πολλά χρόνια, τον είχα συναντήσει στα γραφεία της ΑΕΠΙ και είχα σπεύσει να του υποβάλω τα σέβη μου. Φαντάζομαι ότι, αν ζούσε, θα χαιρόταν που διάλεξαν στίχους του για τις εξετάσεις στη Γλώσσα και Λογοτεχνία στις φετινές Πανελλαδικές. Τι είναι όμως αυτό το «γιατί» στην ανάλυση του ποιήματος; «Γιατί δακρύσαν τα παιδιά στον Σείριο;». Τι σημαίνει «γιατί»;

Ακόμη και όταν τα «διότι» είναι προφανή, στην ποίηση δεν υπάρχουν «γιατί». Η ποίηση και η τέχνη γενικότερα δεν υπάρχει για να την εξηγούμε αλλά για να μας συγκινεί.