Η Σουηδία, θύμα της μεταναστευτικής της πολιτικής

Η εικόνα που έχουν οι περισσότεροι Ευρωπαίοι για τη Σουηδία περιλαμβάνει τη σοσιαλδημοκρατική παράδοση (το «σουηδικό μοντέλο»), τη δημοκρατική συναίνεση και την ευαισθησία για τα διεθνή προβλήματα. Σουηδία σημαίνει Ikea, Greta Thunberg και Spotify· για τους παλιότερους σημαίνει Αύγουστος Στρίντμπεργκ, Βίκτορ Χόστρομ, Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, Πίπη Φακιδομύτη.

Τις τελευταίες δεκαετίες σε όλη τη Σκανδιναβία αναπτύχθηκε ένα λογοτεχνικό είδος, το Nordic noir, που αιφνιδίασε το κοινό: πώς οι Σουηδοί σκαρώνουν ιστορίες εγκλήματος ενώ η εγκληματικότητα είναι τόσο χαμηλή; Την απάντηση δίνουν οι στατιστικές: από το 2000 άρχισαν να σημειώνονται ανεξήγητες εξαφανίσεις κοριτσιών που απεδείχθησαν εγκλήματα τιμής· στη συνέχεια, έμπαιναν στη χώρα όπλα, χειροβομβίδες και εκρηκτικά, με αποτέλεσμα το 2018 να καταγραφούν 300 επεισόδια με 45 νεκρούς και 135 τραυματίες. Στο πρώτο ήμισυ του 2020 η βία των συμμοριών είχε διπλό αριθμό θυμάτων. Αν και πολλοί εγκληματίες, κυρίως λαθρέμποροι ναρκωτικών, είναι Σουηδοί πολίτες, η άνοδος της εγκληματικότητας αποδίδεται στην απότομη αύξηση του πληθυσμού των αλλοδαπών. Και μία από τις συνέπειές της είναι η εξίσου απότομη άνοδος της εθνικιστικής δεξιάς· της ακροδεξιάς.

Από το 1990 μέχρι το 2016, η μετανάστευση στη Σουηδία γινόταν νομίμως είτε μέσω της «οικογενειακής επανένωσης», είτε μέσω ανώτερων σπουδών: άνθρωποι από όλο τον κόσμο γράφονταν στα ΑΕΙ, και, είτε τέλειωναν τις σπουδές τους είτε όχι, παρέμεναν στη χώρα προσκαλώντας αλυσιδωτά τους συγγενείς τους. Μέχρι το 2016 ήταν εύκολη και η παράτυπη οδός: μετανάστες που περνούσαν από την Τουρκία, την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και τη Γερμανία κατέληγαν στη Δανία και στη Σουηδία. Έτσι, το 2015 η Σουηδία δέχτηκε τους περισσότερους μετανάστες αναλογικά με τον πληθυσμό της: 160.000, 35.000 από τους οποίους ήταν Αφγανοί. Μεγάλος αριθμός μεταναστών δήλωναν «ανήλικοι» μολονότι είχαν περάσει την ηλικία των τριάντα. Συνέβησαν διάφορα κωμικοτραγικά: σουηδικές οικογένειες με χρυσή καρδιά υιοθετούσαν 35άρηδες Αφγανούς ως «ασυνόδευτα παιδιά» και τους έστελναν στο γυμνάσιο.

Το 2016, η διάταξη για την οικογενειακή επανένωση αυστηροποιήθηκε. Γενετικά τεστ έδειξαν ότι 8 στους 10 «ανηλίκους» ήταν ενήλικοι -μερικοί είχαν έρθει στη Σουηδία με εντολή της οικογένειάς τους από το Ιράκ, τη Συρία, το Αφγανιστάν ώστε να ανοίξουν τον δρόμο για τους υπόλοιπους συγγενείς. Και επειδή είχαν μεταναστεύσει χωρίς τη θέλησή τους, ήταν απρόθυμοι να μάθουν σουηδικά και να εργαστούν. Στο μεταξύ, στη χώρα συγκεντρώνονταν μαφιόζοι από διάφορες εθνότητες: Ιρακινοί, Σύριοι, Αλβανοί, Μαυροβούνιοι και Βόσνιοι. Σήμερα, 15 από τους 32 καταζητούμενους αρχισυμμορίτες έχουν γεννηθεί στη Σουηδία αλλά προέρχονται από τη μετανάστευση· οι υπόλοιποι είναι νεοφερμένοι. Οι συμμορίες είναι συνήθως οικογενειακές και, όπως λέει ο υπαρχηγός της σουηδικής αστυνομίας Mats Löfving, έρχονται στη Σουηδία ήδη ιεραρχημένες με σκοπό να ζήσουν στο περιθώριο του νόμου.

Η εγκληματικότητα δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Η μεγάλη πυκνότητα αλλοδαπών δυσχεραίνει την ενσωμάτωσή τους και παρά τις διαρκείς παρεμβάσεις των μηχανισμών προνοίας, δημιουργείται ένα στρώμα φτωχών που απέχουν από την κοινωνική ζωή. Στην πραγματικότητα, οι σουηδικοί νόμοι και τα ήθη τούς σοκάρουν τόσο ώστε αναδιπλώνονται σε κλειστές κοινότητες αναπτύσσοντας εχθρικά αισθήματα για τους Σουηδούς: οι φιλόξενοι Σουηδοί παραπονούνται για «αντι-σουηδικό ρατσισμό» που εκφράζεται με επιθετικότητα στην καθημερινή ζωή. Σε απάντηση στην κατανάλωση οινοπνεύματος και στη σεξουαλική ελευθεριότητα αυξάνονται οι βιασμοί, η παρενόχληση στον δρόμο και στις δημόσιες πισίνες -οπουδήποτε συγχρωτίζονται τα φύλα και υπάρχει κάποιος βαθμός γυμνότητας. Οι αρχές αποκρύπτουν τέτοια γεγονότα για να μην ενισχύσουν το ακροδεξιό κόμμα, αλλά τα γεγονότα είναι, όπως πάντα, ξεροκέφαλα: συχνά οι αφρο-ισλαμικές αντιλήψεις οδηγούν σε βία μπροστά στη βλασφημία, σε ερωτικά θεάματα, σε σχολικά μαθήματα όπως βιολογία και σεξουαλική αγωγή, καθώς και γενικότερα μπροστά στην παιδαγωγική τύπου Πίπης Φακιδομύτης.

Το 2018-2019 οι σοσιαλδημοκράτες και οι οικολόγοι βρέθηκαν σε δύσκολη θέση μπροστά στην άνοδο του ακροδεξιού κόμματος «Σουηδοί Δημοκράτες» το οποίο κατηγόρησε την κυβέρνηση και τον υπουργό δικαιοσύνης Morgan Johansson για απαράδεκτη επιείκεια έναντι της εγκληματικότητας των αλλοδαπών.

Ο Johansson, που έχει το χαρτοφυλάκιο Μετανάστευσης και Ασύλου, άλλαξε πολιτική: από το 2019 η Σουηδία δέχεται μόνο 23.000 μετανάστες ετησίως, ενώ θέσπισε σειρά «34 μέτρων» για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας. Πρόκειται για το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα επιβολής του νόμου στα χρονικά της Σουηδίας: θα εφαρμοστεί μέχρι το τέλος του 2021 και θα προβλέπει αυστηρότερες ποινές, προστασία μαρτύρων-πληροφοριοδοτών, αλλά προπάντων θα επιβάλει έλεγχο σχετικά με την εκπαίδευση των παιδιών των μεταναστών. Στο εξής, ο μηχανισμός των κοινωνικών λειτουργών θα επιτηρεί τις οικογένειες ώστε οι μουσουλμάνοι να στέλνουν, όπως οφείλουν, τα παιδιά τους στο σχολείο, ενώ θα εξετάζονται οι υπόνοιες για κακοποίηση κοριτσιών στην οικογένεια και στην εθνοτική ομάδα. Γι’ αυτή την εκστρατεία, μέχρι το 2024, η αστυνομική δύναμη θα ενισχυθεί με 10.000 άτομα.

Η εν λόγω εξέλιξη έχει ανησυχήσει τους Σουηδούς οι οποίοι το 1988, όταν ιδρύθηκε το εθνικιστικό κόμμα των «Σουηδών Δημοκρατών», δεν είχαν δώσει σημασία: αλλά, το 2010 η ακροδεξιά ξεπέρασε για πρώτη φορά το όριο του 4% και μπήκε στο Κοινοβούλιο με το 5,7% των ψήφων και 20 έδρες. Η λανθασμένη πολιτική μετανάστευσης αποδαιμονοποίησε την ξενοφοβία και τον εθνικισμό, στοιχίζοντας παραλλήλως πολλά χρήματα (2,5 δις ευρώ το 2015, όταν οι αμυντικές δαπάνες ανέρχονταν σε 4,03 δις) και προκαλώντας κοινωνική αναταραχή: βιασμοί ανηλίκων στα κέντρα φιλοξενίας, αύξηση της τοξικομανίας και, όπως παντού στην Ευρώπη, δημιουργία ισλαμιστικών θυλάκων σε προάστια της Στοκχόλμης, στο Μάλμο, στο Γκέτενμποργκ, στο Γέβλε κτλ. Σήμερα οι σουηδικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει «ευάλωτες» 60 περιοχές με κριτήριο την παρουσία σαλαφιστών-τζιχαντιστών, την ανεργία, το ποσοστό παιδιών που δεν τελειώνουν το δημοτικό και νοικοκυριών που ζουν από επιδόματα. Οι «Σουηδοί Δημοκράτες» τρίβουν τα χέρια τους: Σας τα λέγαμε, δεν σας τα λέγαμε; Και προχωρούν θριαμβευτικά ενώ έχουν μισό δίκιο σε ένα και μοναδικό ζήτημα.