«Στη σκιά της τέχνης»

Διάβαζα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο στη LIFO γραμμένο από τη φίλη Αργυρώ Μποζώνη. Αφορά στον Πικάσο και τις κατά καιρούς συντρόφους του. Περισσότερο δε, στη σχέση του με τη φωτογράφο και αργότερα μετά τον, οδυνηρό γι’ αυτήν, χωρισμό τους, ζωγράφο, Ντόρα Μάαρ. Μια ισπανίδα καθηγήτρια τέχνης, αναφέρει, μαζί με τους μαθητές της έκαναν μια σιωπηλή διαμαρτυρία εισβάλλοντας στο Μουσείο Πικάσο φορώντας μπλούζες που έγραφαν «Πικάσο ο κακοποιητής γυναικών» και «Πικάσο στη σκιά της Ντόρας Μάαρ».

Δεν αμφιβάλλω για τον τρόπο που μπορεί να αντιμετώπιζε αυτός ο μεγάλος ζωγράφος τις γυναίκες της ζωής του, αλλά από εκεί μέχρι το έργο του να είναι στη σκιά μιας συντρόφου του η απόσταση μου φαίνεται αρκετά μεγάλη. Υστερα, πιστεύω πως είναι αρκετά παρακινδυνευμένο, αν όχι υπερβολικά αυτάρεσκο, να κρίνουμε με τα κριτήρια του σήμερα, το ήθος, το έθος και τις συμπεριφορές μιας άλλης εποχής. Κάθε πράξη είναι δεμένη άρρηκτα με τον τόπο και τον χρόνο που συνέβη. Αλίμονο αν κρίναμε την κλασική εποχή και τα έργα της με τα μάτια του σήμερα. Δηλαδή θα αφορίζαμε τα έργα του Αριστοφάνη επειδή οι περισσότεροι από τους ήρωές του ήταν δούλοι; Ή το χειρότερο, γιατί τίποτα δεν αποκλείω, θα τους αποκαλούσαμε οικιακούς βοηθούς, αν δεν τους εξαφανίζαμε τελείως από την κωμωδία, όπως κάνουν με τα τσιγάρα από το στόμα των ηθοποιών στις παλιές ταινίες οι Αμερικανοί;

Και πέρα απ’ αυτό, πόσο μας βοηθάει στην απόλαυση ενός πίνακα, μιας μουσικής σύνθεσης ενός μεγάλου έργου η προσωπική ζωή του δημιουργού. Οχι, προς Θεού, δεν λέω να την αποσιωπήσουμε, αλλά όχι και να την κάνουμε μέτρο αντιμετώπισης του όλου έργου. Κι έπειτα είναι πράγματα που η πρόσληψή τους εξαρτάται άμεσα απ’ αυτόν που τα εκφέρει.

Η φράση «Υπέβαλε τις γυναίκες στη ζωώδη σεξουαλικότητά του, τις μάγευε, τις κατάπινε και τις έσπαγε σε κομμάτια στον καμβά του» θα μπορούσε να ήταν γραμμένη από έναν κριτικό τέχνης. Ομως όχι. Είναι απόσπασμα από τα απομνημονεύματα της εγγονής του Μαρίνας Πικάσο, η οποία και συνεχίζει. «Αφού είχε περάσει πολλές νύχτες απομυζώντας τους χυμούς τους, εκχυλίζοντας την ουσία τους, τις αποστράγγιζε, μέχρι να τις πετάξει».

Αντε τώρα να δεις τον πίνακα «Η Ντόρα με τα λουλούδια» ή καλύτερα την «Ντόρα με πράσινα νύχια» και να μην σκεφτείς την αποστράγγιση και την απομύζηση των χυμών της. Κάπως μου φαίνεται τώρα εμένα. Να μην το πω; Φοβάμαι πως μ’ αυτή τη φάμπρικα που ανοίξαμε σε λίγο θα μας δεις να καίμε πίνακες, βιβλία, ταινίες και παρτιτούρες γιατί οι δημιουργοί τους δεν συνάδουν με την κορεκτίλα μας. Με αυτά τα κριτήρια θα πρέπει να ρίξουμε στην πυρά «Το ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν, τα Κάντος του Εζρα Πάουντ, όλον τον Πιραντέλλο και για κάτι πιο ελαφρό να ξεσκίσουμε όλα τα ταγιεράκια της Κοκό Σανέλ.

Μήπως να το ξανασκεφτούμε;

Μπα. Κανείς δεν απαντά.

Πάλι μόνος μου μιλάω.

Ή μήπως όχι; Μήπως υπάρχουν κι άλλοι σαν κι μένα που ζούνε «Μόνοι Μαζί».