Ξαναβρίζοντας τις τράπεζες

Πριν από μερικές ημέρες, ένας ποιητής δημοσίευσε στο Διαδίκτυο τον πόνο του διότι οι τράπεζες, στις οποίες κατέληξε η υποθηκευμένη περιουσία του τεθνεώτος εκδότη Σάμη Γαβριηλίδη, κατέστρεψαν τα βιβλία που βρίσκονταν στις αποθήκες χωρίς να υπολογίσουν τους συγγραφείς τους, τους οποίους θα μπορούσαν να έχουν ειδοποιήσει για να πάρουν ή έστω να αγοράσουν αντίτυπά τους. Τα συμπεράσματα είναι αποδοκιμαστικά για τις τράπεζες και για την εποχή μας, που χαρακτηρίζεται φθίνουσα. Σε τι κόσμο θα φέρουμε τα παιδιά μας;

Η θρηνωδία αυτή, σύντομα, έγινε κοπετός στα κοινωνικά δίκτυα. Και ξανάρχισαν οι κατάρες κατά των τραπεζών, που νοιάζονται μόνο για το χρήμα και δεν δίνουν δεκάρα για το πνεύμα. Λίγο ακόμα και θα αναβίωναν τα συνθήματα του 2010, που φόρτωναν στις τράπεζες όλα τα κακά του κόσμου. Συγκίνηση κι οργή, ωραία και έντονα συναισθήματα για να παρασύρεται κανείς σε ξεσπάσματα και να μη σκέπτεται. Αλλά αφού δεν σκέπτονται οι θρηνωδοί, ας σκεφτούμε εμείς.

Ο Σάμης Γαβριηλίδης ήταν ένας παθιασμένος εκδότης. Εχει βγάλει πολλά και ωραία βιβλία, μερικά από τα οποία είναι σημαντικά. Μέρος της βιβλιοπαραγωγής του ήταν παραγγελίες των συγγραφέων, που πλήρωναν ένα ποσό. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει τίποτα, πολλά βιβλία αξίζουν ανεξαρτήτως της απήχησης των συγγραφέων τους.

Πρέπει όμως να ξέρουμε ότι το υλικό που όλοι οι εκδότες παράγουν, στη χάρτινη μορφή του τουλάχιστον, διανέμεται στα βιβλιοπωλεία όπου ένα μέρος του πωλείται. Τα υπόλοιπα βιβλία αποσύρονται. Επιστρέφουν στον εκδότη που αποθηκεύει ένα μικρό στοκ και τα υπόλοιπα τα στέλνει στην ανακύκλωση. Τα τελευταία χρόνια, που οι κυκλοφορίες έχουν πολλαπλασιαστεί, ο κύκλος του βιβλίου κλείνει πολύ γρήγορα. Η πλειονότητα των εκδόσεων, ιδίως ποιητικές συλλογές και πεζογραφία αγνώστων και σχετικώς αγνώστων, με πολλή δυσκολία βρίσκει αναγνώστες.

Αλλά ακόμα κι έτσι οι συγγραφείς επιμένουν να εκδίδουν, με προσωπικό κόστος, τα έργα τους. Στην εποχή μας, που οι τεχνολογικές δυνατότητες είναι πολλαπλάσιες, θα μπορούσαν αντί να πληρώσουν εκδότες να δημοσιεύσουν το κείμενό τους στο Διαδίκτυο, χωρίς ή με ελάχιστο κόστος. Δεν το προτιμούν. Γι’ αυτούς το βιβλίο είναι το υπέρτατο φετίχ, όχι τόσο διάδοσης της εργασίας τους, πρόσβασης σε αυτή από το κοινό, αλλά επιβεβαίωσης ενός συμβολικού κύρους. Δεν υπάρχει συγγραφέας χωρίς βιβλία.

Αυτός ο φετιχισμός, που οδηγεί στη ναρκισσιστική επιβεβαίωση συγγραφέων χωρίς κοινό (δεν κρίνω την αξία τους), βρίσκεται πίσω και από την γκρίνια αυτής της εβδομάδας. Ποιο είναι το αίτημα; Οι τράπεζες να διαθέσουν εξειδικευμένο προσωπικό, να ξοδέψουν χρόνο και χρήμα, για να αξιολογήσουν βιβλία κυρίως με συμβολική αξία (αφού στα βιβλιοπωλεία τα περισσότερα δεν πωλούνται) και στη συνέχεια να συνεννοηθούν με τους συγγραφείς τους, για να τους προσφέρουν στοργή και προδέρμ.

Οι τράπεζες δεν το έκαναν. Είναι αντιπνευματική η στάση τους; Είναι ορθολογική. Αλλά δεν κατέστρεψαν πνευματικά έργα όπως κατηγορήθηκαν, αντίτυπα υπάρχουν στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Κατέστρεψαν μόνο αποθηκευμένες παρτίδες βιβλίων, το περιεχόμενό τους είναι ελεύθερο.

Ας κάνουμε λοιπόν τη συζήτηση από την αρχή. Τα βιβλία είναι αγαθά, αλλά δεν έχουν όλα την ίδια αξία. Την αξία τη δίνουν το περιεχόμενο και η χρησιμότητά τους. Οσο για τις τράπεζες, οι περισσότερες συντηρούν με πολύ χρήμα πνευματικά ιδρύματα και εκδοτικούς μηχανισμούς με σπουδαίους τίτλους και πολλαπλή χρησιμότητα – αλλά επειδή είναι εργαλεία του στυγνού καπιταλισμού, πάλι κάτι πονηρό θα απεργάζονται.