«Δεν εμπλεκόμαστε σε παράνομες επαναπροωθήσεις»

Απορρίπτει τους ισχυρισμούς για εμπλοκή της Frontex σε παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών στα ελληνοτουρκικά θαλάσσια σύνορα ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού Φαμπρίς Λεζερί. Μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο γάλλος αξιωματούχος αναγνωρίζει, πάντως, ότι γίνονται αναχαιτίσεις, οι οποίες, επεξηγεί κατηγορηματικά ότι εμπίπτουν στο πλαίσιο του κανονισμού λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Παράλληλα, μιλά για τις επικίνδυνες προκλήσεις της τουρκικής ακτοφυλακής.

«Οι ισχυρισμοί για παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών ξεκίνησε από βίντεο που μεταδόθηκαν από ορισμένα μίντια. Τα βίντεο είχαν δοθεί από το τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων και πηγές της τουρκικής ακτοφυλακής» λέει κατηγορηματικά ο Λεζερί, δίνοντας εξαρχής τον τόνο της θέσης του για την υπόθεση των pushbacks μεταναστών και προσφύγων στα ελληνοτουρκικά σύνορα, για την οποία ο ίδιος και η Frontex έχουν δεχθεί ισχυρή κριτική και βρίσκονται στο στόχαστρο ερευνών. Αναφερόμενος στην έρευνα, που διεξήγαγε ομάδα εργασίας του διοικητικού συμβουλίου του οργανισμού και ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο, ο Λεζερί επεξηγεί ότι η ομάδα εργασίας, που συστάθηκε με συμμετοχή των κρατών μελών και της Κομισιόν, είχε πρόσβαση σε περισσότερες από τις έξι υποθέσεις, που είχαν αναφερθεί σε μίντια. «Αποφάσισα να διευρύνω την έρευνα διότι υπήρχαν ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού 656 του 2014, που αφορά τις θαλάσσιες επιχειρήσεις της Frontex». Ο Λεζερί επισημαίνει ότι η Frontex έχει δύο δυνατότητες. Πρώτον, σε καταστάσεις, όπου επιχειρούνται «search and rescue» διότι σκάφος, όπου επιβαίνουν μετανάστες κινδυνεύει, οπότε η προτεραιότητα και η μόνη ενέργεια είναι η διάσωση των ανθρώπων και η μετέπειτα αποβίβασή τους σε κράτος μέλος της επιχείρησης, δηλαδή την Ελλάδα στην προκειμένη περίπτωση, ή σε τρίτη χώρα, η οποία θεωρείται ασφαλής. «Υπάρχει, όμως, και άλλη περίπτωση, που προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός, που είναι η αναχαίτιση στη θάλασσα. Εμπίπτει στον κανονισμό, εμπίπτει στο Δίκαιο της Θάλασσας» υπογραμμίζει ο επικεφαλής της Frontex. «Οταν υπάρχει υποψία εμπλοκής ενός σκάφους σε εγκληματικές και παράνομες δραστηριότητες, όταν η συμπεριφορά δείχνει ότι θέλουν να αποφύγουν συνοριακό έλεγχο ή ελέγχους αστυνομίας και ασφάλειας τότε οι εθνικές αρχές έχουν δικαίωμα να προχωρήσουν σε αναχαίτιση, σταματώντας το σκάφος και συλλαμβάνοντας τους επιβαίνοντες ή δίνοντας οδηγίες για να μην εισέλθει ή για να μην παραμείνει στα χωρικά ύδατα του κράτους». Συνεχίζοντας, επισημαίνει ότι πολλές από τις επιχειρήσεις, που ερευνήθηκαν, ήταν περιπτώσεις αναχαίτισης. «Εγκειται στην ευθύνη των κρατών μελών και στην περίπτωση αυτή στην Ελλάδα, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, να διαχειριστεί το πλοίο» λέει, το οποίο εντοπίζεται από σκάφη του οργανισμού. «Το συμπέρασμα της ομάδας εργασίας ήταν ότι σε πολλές περιπτώσεις ήταν σαφές ότι δεν υπήρχε απολύτως καμιά παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε καμία υπόθεση δεν υπήρχαν αποδεικτικά στοιχεία ότι η Frontex συμμετείχε σε παράνομες επαναπροωθήσεις στη θάλασσα».

Ο Λεζερί παραδέχεται, πάντως, ότι υπάρχουν ελλείψεις. «Η ομάδα εργασίας συμπέρανε ότι υπάρχει ανάγκη να αποσαφηνιστεί το νομικό πλαίσιο και η ερμηνεία του κανονισμού». Επεξηγεί ότι η Κομισιόν προχώρησε σε νομική αξιολόγηση, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν διαφορετικοί στόχοι του νόμου. «Δεν είναι καταληκτική. Λείπει ένα σαφές modus operanti» τονίζει. «Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν είναι αρμόδια για επιχειρησιακά ζητήματα, δεν είναι αρμόδια για την ερμηνεία των κανονισμών και ότι αρμόδιο είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Θα πρέπει να δούμε μεμονωμένα με κάθε κράτος μέλος τι μπορούμε να κάνουμε σε σχέση με την αξιολόγηση της Κομισιόν, αλλά είμαι επιφυλακτικός». Αναφερόμενος στα συμπεράσματα της έρευνας όσον αφορά στην παρακολούθηση και καταγραφή σοβαρών περιστατικών ο Φαμπρίς Λεζερί λέει ότι «πρέπει να βελτιώσουμε τον μηχανισμό καταγραφής». Θυμίζει, πάντως, ότι εκκρεμεί ακόμα «εξονυχιστική» έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εμπλοκή της Frontex σε επαναπροωθήσεις. Εκτιμά ότι υπάρχει εμπλοκή των ελληνικών αρχών σε pushbacks; «Δεν έχω αποδείξεις για κάτι τέτοιο. Οπου είχαμε υποθέσεις όπου αμφιβάλαμε ζήτησα εγγράφως καλύτερη πληροφόρηση από τις ελληνικές αρχές. Σε δύο υποθέσεις κάλεσα τις ελληνικές αρχές να κάνουν έρευνα. Ελαβα το συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων» τονίζει, υπογραμμίζοντας, ωστόσο, ότι το επιχειρησιακό περιβάλλον στα ελληνοτουρκικά θαλάσσια σύνορα δεν είναι εύκολο. «Εχουμε παρατηρήσει εντάσεις από σκάφη γειτονικών χωρών έναντι σκαφών, που περιπολούν υπό την ομπρέλα της Frontex. Για παράδειγμα, πριν από μερικές εβδομάδες ένα φινλανδικό σκάφος δέχτηκε ενόχληση από την τουρκική ακτοφυλακή σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Το ίδιο συνέβη και σε σουηδικό σκάφος. Εχουμε αρκετά περιστατικά, που  συνιστούν επιχειρησιακό ρίσκο για τις δυνάμεις της Frontex. Οι γεωπολιτικές και επιχειρησιακές εντάσεις με συγκρουσιακές καταστάσεις επηρεάζει σημαντικά τις συνθήκες που δουλεύουμε» τονίζει.

Υπάρχουν πολλά επεισόδια επικίνδυνων ελιγμών; «Ξεκίνησαν από την αρχή των επιχειρήσεων ταχείας επέμβασης στα σύνορα τον Μάρτιο του 2020 όταν δύο τουρκικά F-16 εισήλθαν στον ελληνικό εναέριο χώρο και ενόχλησαν ένα δανέζικο αεροσκάφος, που λειτουργούσε υπό τη Frontex. Αυτή ήταν η αρχή. Ακολούθησαν περιστατικά στα χερσαία σύνορα στον Εβρο, με πυροβολισμούς προερχόμενους από την τουρκική πλευρά, όπου άνδρες του οργανισμού έκαναν περιπολίες με Ελληνες. Εχουν συμβεί εννιά περιπτώσεις από τον Απρίλιο του 2020. Πολλές φορές είναι απρόβλεπτο το τι θα γίνει, κάτι που κάνει τη δουλειά μας δύσκολη και απαιτεί κάθε παρατηρητής να είναι επιφυλακτικός όταν σχολιάζει τι συμβαίνει» παρατηρεί με νόημα.

Τέλος στα προσχήματα της Τουρκίας

Οσον αφορά στο ζήτημα της επανεισδοχής μεταναστών, που δεν δικαιούνται άσυλο, από τα ελληνικά νησιά στην Τουρκία ο Λεζερί δηλώνει ότι η Frontex είναι έτοιμη να ξεκινήσει μόλις επανεργοποιηθεί η δήλωση ΕΕ – Τουρκίας. Διαβεβαιώνει, μάλιστα, ότι υπάρχουν ασφαλείς πρακτικές έναντι του Covid, που έθεσε ως πρόσχημα η Τουρκία σταματώντας τις επανεισδοχές. Παράλληλα, ο οργανισμός ετοιμάζεται να αυξήσει τις επιστροφές σε χώρες προέλευσης, ζήτημα που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα. Κατά τον Λεζερί, ο οποίος είχε πρόσφατα σειρά συναντήσεων στην Αθήνα με αρμόδιους υπουργούς και αξιωματούχους, καθώς και με τον έλληνα Πρωθυπουργό, η Ελλάδα αποτελεί χώρα-υπόδειγμα για τον οργανισμό, όπου μάλιστα, δοκιμάζονται την περίοδο αυτή νέες τακτικές. Για την επέκταση των επιχειρήσεων σε τρίτες χώρες (υπάρχουν ήδη σε Αλβανία και Μαυροβούνιο) ώστε να προλαβαίνεται η διακίνηση μεταναστών, ο Λεζερί λέει ότι ξεκινά σύντομα στη Σερβία, ενώ γίνονται σχετικές διαπραγματεύσεις με Βόρεια Μακεδονία και Βοσνία-Ερζεγοβίνη και εκτιμά ότι υπάρχει προοπτική για τέτοιες συμφωνίες και εκτός δυτικών Βαλκανίων, όπου δόθηκε προτεραιότητα, με άλλα κράτη όπως τη Σενεγάλη και τη Μαυριτανία.