Το αεροπλάνο του Μελβούτ

Πρέπει να είναι μαγικό. Αλλιώς δεν εξηγείται. Κάτι σαν ένα είδος high tech μαγικού χαλιού. Γιατί πώς γίνεται να βγαίνει αυτό το αεροπλάνο άλλος άνθρωπος απ’ ό,τι μπήκε; Απογειώθηκε ο Τσαβούσογλου στην Αλεξανδρούπολη περίπου… γκρίζος λύκος με τουρκική μειονότητα στην Ελλάδα και προσγειώθηκε στην Αθήνα σχεδόν λευκή περιστερά της ειρήνης. Ισως βέβαια να τον φούντωσε και το όνομα: Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο Μελβούτ ξέρει καλύτερα απ’ όλους πόσο ταλαιπωρείται ακόμα η Τουρκία από αυτό το όνομα. Και από τη Συνθήκη της Λωζάννης που της έχει κάτσει στον λαιμό σαν ψαροκόκαλο τα τελευταία 100 χρόνια και δεν λέει να φύγει. Ομως τα μαγικά δεν σταματούν εδώ. Ο Μελβούτ μπήκε στη Θράκη «ιδιώτης» και βγήκε στην Αθήνα Ρεΐζ Εφέντης, υπουργός Εξωτερικών του σουλτάνου. Ε, πώς γίνεται; Βέβαια, στη διεθνή πολιτική όλα γίνονται. Το θέμα είναι να μη γίνουν όσα δεν πρέπει. Γιατί, μετά, δεν ξεγίνονται. Εξού και η Λωζάννη, την οποία η διπλωματική ιδιοφυΐα του Ελευθέριου Βενιζέλου την όπλισε με μία παγκόσμια μοναδικότητα: το ηττημένο μέρος, η Ελλάδα, να υπογράφει μία συνθήκη ειρήνης που να κάνει τον νικητή, την Τουρκία, να νιώθει επίσης ηττημένος. Αυτό μάλλον δεν έχει ξαναγίνει στα διεθνή διπλωματικά χρονικά. Και εκεί είναι όλο το θέμα που εξαγριώνει την Τουρκία, ταλανίζει την Ελλάδα και ανησυχεί τις μεγάλες δυνάμεις. Εκεί κρίνονται όλα. Οι Τούρκοι δεν το κρύβουν.

Η Συνθήκη της Λωζάννης υπήρξε το μέγα διπλωματικό επίτευγμα του Βενιζέλου, ο οποίος στηρίχθηκε στην Αγγλία για να εξισορροπήσει, όσο μπορούσε, την ήττα του ’22, για την οποία επίσης ο Κεμάλ είχε εν πολλοίς στηριχθεί στην Αγγλία – αλλά αυτή είναι η δίκοπη μεγάλη διπλωματική παράδοση του Λονδίνου. Μα ο Κεμάλ δεν το πέτυχε αυτό χωρίς κόστος. Για να δεχθούν να τον αναγνωρίσουν ως εκφραστή της νέας Τουρκίας, πρώτα αποδέχθηκε τον ακρωτηριασμό της παλιάς αυτοκρατορίας στα ανατολικά της, αλλά πήρε ανταλλάγματα στα δυτικά, για τα οποία όμως η ελληνική ευθύνη είναι τεράστια. Μία εξωπραγματική Ελλάδα θεώρησε ότι μπορούσε να φτιάξει εκείνη αυτοκρατορία στη θέση της ηττημένης, στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, Υψηλής Πύλης. Οι διάδοχοι του Βενιζέλου προέλασαν προς την Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη περιφρονώντας επιδεικτικά τις συνεχείς οξύτατες αντιδράσεις όλων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής. Η χώρα το πλήρωσε ακριβά.

Πολλοί πιστεύουν ότι η σύγκρουση της Τουρκίας του Ερντογάν με τον κεμαλισμό είναι η θρησκεία και ο ρόλος της στο κράτος. Ορθώς, αλλά όχι μόνο. Κυρίως είναι ότι ο Ερντογάν επιχειρεί (μάταια) να ανακτήσει κάτι από τον χώρο που εκχώρησε ο Κεμάλ στη Δύση. Μία σειρά από κράτη προέκυψαν τότε, με ζωτικής σημασίας πλούτο σε πετρέλαια, που η Δύση είχε πια καταλάβει πλήρως την αξία τους. Και θέλησε να τα ελέγξει μέσα από τη δημιουργία νέων αδύναμων, ουσιαστικά παρένθετων τότε, κρατών. Εκείνο όμως που τρελαίνει τους Τούρκους είναι ότι όχι μόνον έχασαν τις τότε ανερχόμενες ενεργειακές πηγές στα ανατολικά, αλλά τώρα βλέπουν ότι, με τη Συνθήκη της Λωζάννης, έχασαν και τις σημερινές ανερχόμενες ενεργειακές πηγές στα δυτικά. Με κάτι που δεν υπήρχε καν στο κάδρο της διαπραγμάτευσης και που ουδείς μπορούσε να φανταστεί το 1923 και για πολλές δεκαετίες αργότερα. Αλλά που σήμερα κυριαρχεί. Αυτό, οι Τούρκοι δεν μπορούν να το χωνέψουν. Με τίποτα.

Σε λίγες μέρες ο Ερντογάν θα μπει σε άλλο αεροπλάνο για να βρει τον Μητσοτάκη. Αραγε θα είναι και αυτό μαγικό; Ως εκ της ισχύος του μάλλον θα είναι ακόμα… μαγικότερο. Μα αυτή η «μαγεία» απαιτεί τεράστια προσοχή: γιατί μπορεί να απογειωθεί για αλλού και, τελικά, να προσγειωθεί στη Χάγη, που δεν έχει και αεροδρόμιο. Και αν αυτό γίνει με τους αδιανόητους όρους του, τότε θα είναι το κόλπο γκρόσο της μαγείας. Τότε, θα έχει καταφέρει να πετύχει τον σκοπό του.