Αρειος Πάγος, νέα πρόσωπα, νέες ανάγκες και προοπτικές

Το 2021, εμβληματικό έτος για το ελληνικό κράτος, είναι έτος ριζικών μεταβολών στην πολιτική και ποινική Δικαιοσύνη. Η επιλογή των δικαστικών λειτουργών, που θα καταλάβουν τις θέσεις του προέδρου και των οκτώ αντιπροέδρων, θα γίνει σύμφωνα με τις ισχύουσες εδώ και χρόνια συνταγματικές διατάξεις. Στην τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματος η πλειοψηφία έκρινε ότι δεν είναι απαραίτητο αυτό που το Δικαστικό Σώμα και η σύγχρονη αντίληψη για τη λειτουργία των δικαστικών συστημάτων θεωρεί αναγκαίο: να απαλλάσσονται οι ικανοί και άξιοι δικαστές και εισαγγελείς των κορυφαίων θέσεων της ιεραρχίας, από την καχυποψία μιας μονοδιάστατης επιλογής.

Η δημόσια συζήτηση, που διεξήχθη ενόψει των εργασιών της τελευταίας Αναθεωρητικής Βουλής, πρέπει να συνεχιστεί με την ελπίδα να ωριμάσουν οι συνθήκες, ώστε να μη χαθεί η επόμενη ευκαιρία αναθεώρησης της διάταξης του άρθρου 90 του Συντάγματος. Ταυτόχρονα, η προαγωγή σαράντα δύο ανωτάτων δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών στον Αρειο Πάγο και στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου στις θέσεις όσων αφυπηρετούν την 30η Ιουνίου αποτελεί από μόνο του ένα σημαντικό γεγονός, πιθανότατα μοναδικό ως προς το εύρος του στη μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας. Η ανανέωση των προσώπων αγγίζει το 40% του συνόλου των οργανικών θέσεων δημιουργώντας μια άλλη δυναμική στον χώρο της Δικαιοσύνης και συμπίπτει με τη μετα-Covid εποχή, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας αποτελεί ο ήδη μεγάλος αριθμός εκκρεμών υποθέσεων και η πρόβλεψη της αύξησης της δικαστηριακής ύλης, που θα προκληθεί από την επανεκκίνηση των κοινωνικών σχέσεων και της οικονομίας. Οι ανώτατοι δικαστές του Αρείου Πάγου, εκτός των αμιγώς δικαστικών καθηκόντων τους, κατέχοντας θέσεις ευθύνης περί τη διοίκηση της Δικαιοσύνης σε εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της διάκρισης των λειτουργιών, θα διασταυρωθούν με την αναγκαιότητα εκσυγχρονιστικών μεταρρυθμίσεων. Η ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης, οι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης των διαφορών, η βελτιστοποίηση του συστήματος αξιολόγησης, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών, η αξιοποίηση στατιστικών μεθόδων, η εκπόνηση βραχυπρόθεσμου και μεσοπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού ανά δικαστήριο, η αναγκαιότητα ενός δικαστικού «Καλλικράτη», η καταγραφή αναγκών και η επεξεργασία και διατύπωση προτάσεων και απόψεων για νομοθετικές παρεμβάσεις, είναι μερικές από τις προκλήσεις τις οποίες θα αντιμετωπίσει το Ανώτατο Δικαστήριο.

Οι μεταρρυθμίσεις στον χώρο της Δικαιοσύνης πρέπει πρώτα να καταστούν «ιδιοκτησία» των λειτουργών της για να αποκτήσουν σχήμα και να υλοποιηθούν. Σε κάθε περίπτωση η διαδικασία αυτή πρέπει να είναι συνθετική, χωρίς δογματισμούς και αγκυλώσεις και με καθαρό βλέμμα προς τις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Η εξέλιξη των θεσμών είναι μια διαδικασία απαραίτητη για την αποτελεσματική λειτουργία του Κράτους Δικαίου σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον. Αυτό το επιπρόσθετο δύσκολο έργο θα έχουν να αντιμετωπίσουν οι ανώτατοι δικαστές.

Ο Παναγιώτης Λυμπερόπουλος είναι πρόεδρος Εφετών